Από την αντικατάσταση των βιβλιοθηκών με τα καταστήματα ιδεών (Ιdea Stores)

, που επιχειρούν κάποιοι δήμοι στη Μ. Βρετανία ως τους νέους χώρους, που σε συνδυασμό με καινοτόμες υπηρεσίες αρχίζουν να προσφέρουν, φαίνεται ότι οι βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο προσπαθούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της νέας εποχής. Μιας εποχής που απαιτεί μεγαλύτερη ευελιξία και αλληλεπίδραση με το κοινό. Πόσο μάλλον που η ραγδαία εξάπλωση του Διαδικτύου σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δωρεάν πρόσβαση σε υλικό ψηφιακής μορφής τις βάζουν προσωρινά στο περιθώριο. Ο Αnthony Frey, ο οποίος το 2004 προέβλεπε τη σταδιακή μετατροπή τους από κέντρα πληροφόρησης σε κέντρα πολιτισμού, πηγαίνει σήμερα ακόμη παραπέρα προτείνοντας την ένταξη δημιουργικών χώρων (creative spaces) σε κάθε βιβλιο.

θήκη 2

Τέτοιοι χώροι, λέει, θα υποστηρίζουν και θα ενθαρρύνουν την ανάπτυξη της καινοτομίας και της δημιουργικής έμπνευσης της κοινότητας. Τι θα λέγατε, λοιπόν, αν ένα νεανικό μουσικό συγκρότημα κάνει τις πρόβες του σε κάποιον χώρο της βιβλιοθήκης της γειτονιάς σας και σε έναν άλλον χώρο μια ομάδα παιδιών πειραματίζεται με ψηφιακά βίντεο και blogs; Ολα αυτά, παράλληλα με τις πιο παραδοσιακές υπηρεσίες, όπως είναι ο δανεισμός υλικού και η παροχή πληροφοριακών υπηρεσιών. Υπηρεσίες που θα χρειαστεί να αναμορφώσουμε και να δούμε μέσα από τα μάτια και τις προτάσεις του κόσμου που τις χρειάζεται. Στην περίπτωση της χώρας μας θα χρειαζόταν να τις ξαναδούμε και μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ βιβλιοθήκες και αποτελούν και τη μεγάλη πλειονότητα. Η τελευταία έρευνα

του ΕΚΕΒΙ το 2004 3

διαπιστώνει ότι ένας στους δύο Ελληνες δεν διαβάζει, σε συνδυασμό με αυτήν του περιοδικού «Ηighlights» για την πολιτιστική συμπεριφορά

των Ελλήνων 4

, (52% των ερωτηθέντων δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ τους οιασδήποτε μορφής βιβλιοθήκη), συνηγορεί προς αυτή την κατεύθυνση και μας αναγκάζει να αναζητήσουμε τι βιβλιοθήκες επιτέλους χρειαζόμαστε σήμερα.

Σήμερα οι βιβλιοθήκες, όπως όλοι σχεδόν οι οργανισμοί, συναντούν μεγάλα προβλήματα στη μετάβασή τους στην ψηφιακή

εποχή. Φαίνεται σαν να αντιμετωπίζουν μια κρίση ταυτότητας. Πολύ περισσότερο οι δικές μας βιβλιοθήκες, που δεν εμφανίζουν την ανάλογη κινητικότητα όσον αφορά την αναζήτηση του νέου τους ρόλου, όπως οι αντίστοιχες στις χώρες του εξωτερικού. Βήματα προς τα μπροστά έχουν γίνει αλλά δυστυχώς δεν είναι αρκετά για να αλλάξουν το τοπίο. Η αναγέννηση του χώρου απαιτεί, κυρίως, πέραν της όποιας πρόσθετης χρηματοδότησης, την αλλαγή νοοτροπίας, την ύπαρξη πολιτικής βούλησης και την ανάπτυξη μιας στρατηγικής η οποία θα συνδέει τις βιβλιοθήκες με βασικούς εθνικούς στόχους.

Στο σημείο αυτό θα μπω στον πειρασμό να αναφέρω κάποιες προτάσεις που μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης σε μια προσπάθεια να συνδεθούν οι βιβλιοθήκες με τη νέα πραγματικότητα και να συμπορευθούν με τις μεγάλες αλλαγές οι οποίες σημειώνονται και στη χώρα μας. Ο διάλογος απαραίτητος.

Η μικρή σχετικά έκταση της χώρας μας, σε συνδυασμό με τη σταδιακή συρρίκνωση του δημόσιου τομέα και την έλλειψη μεγάλης χρηματοδότησης, αναδεικνύει την ανάγκη, ως μόνης ρεαλιστικής λύσης, της δημιουργίας συνεταιρικών σχημάτων σε περιφερειακό επίπεδο. Με λίγα λόγια, ένα δίκτυο το οποίο αρχικά θα περιλαμβάνει όλου του είδους τις βιβλιοθήκες (δημόσιες, δημοτικές, ακαδημαϊκές και σχολικές) ανά περιφέρεια με στόχο να ενσωματώσει σταδιακά και τα μουσεία και τα αρχεία κάθε περιοχής θα μπορούσε να αποτελέσει το μοντέλο για την ανάπτυξη υπηρεσιών (ηλεκτρονικών και συμβατικών), ψυχαγωγίας, πληροφόρησης, έρευνας και εκπαίδευσης.

Οι βιβλιοθήκες χρειάζεται να προχωρήσουν

άμεσα στην ανακαίνιση των χώρων τους και στη δημιουργία πιο ελκυστικού περιβάλλοντος για το κοινό. Καλές ιδέες μπορούν να προσφέρουν βιβλιοθήκες του εξωτερικού αλλά και άλλοι χώροι όπως είναι τα βιβλιοπωλεία, τα μουσεία, οι γκαλερί και- γιατί όχι;- τα εμπορικά καταστήματα.

Οι βιβλιοθήκες πρέπει να επενδύσουν στις νέες τεχνολογίες και να αναπτύξουν υπηρεσίες που θα προσελκύσουν το πιο δραστήριο και δημιουργικό κομμάτι της κοινωνίας αυτή τη στιγμή. Οφείλουν επίσης να αναλάβουν σημαντικό ρόλο στην εξοικείωση του κοινού με τις τεχνολογίες αυτές. Η συνεισφορά στη μείωση του ψηφιακού χάσματος, το οποίο εξακολουθεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη της κοινωνίας μας με αρνητικές συνέπειες για τον πολύ κόσμο, μπορεί σχετικά εύκολα να φέρει στο προσκήνιο τις ελληνικές βιβλιοθήκες και να βοηθήσει στην πολυπόθητη καταξίωσή τους.

Οι βιβλιοθήκες χρειάζεται να επενδύσουν στην εκπαίδευση του προσωπικού τους σε τεχνολογίες αιχμής και να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον που θα ενθαρρύνει τον πειραματισμό καταπολεμώντας το κλίμα αυταρέσκειας που αποτελεί σημαντική τροχοπέδη για την όποια ανάπτυξή τους.

Οι βιβλιοθήκες εξακολουθούν να είναι για το ευρύ κοινό θεματοφύλακες της γνώσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Μπορούν να προσφέρουν έντυπο

υλικό και προπαντός να συμβάλουν στην αποτύπωση της ιδιαιτερότητας κάθε περιοχής συμμετέχοντας ενεργά στην τεκμηρίωση των γεγονότων της πολιτιστικής σε πρώτο λόγο αλλά, σε συνεργασία με άλλους φορείς, και της κοινωνικής και οικονομικής ζωής κάθε τόπου. Επιπλέον, με την οργάνωση και την ανάπτυξη εργαστηρίων ψηφιακής τεχνολογίας και επικοινωνιών, μπορούν να ενθαρρύνουν την κοινότητα, ιδιαίτερα τους νέους, στην αναζήτηση πρωτότυπων και δημιουργικών τρόπων έκφρασης.

Η πρόσφατη μεγάλη δωρεά του ιδρύματος «Σταύρος Σ. Νιάρχος», που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τη δημιουργία της Νέας Εθνικής Βιβλιοθήκης, επαναφέρει στο προσκήνιο την αναγκαιότητα χάραξης μιας εθνικής στρατηγικής για τις βιβλιοθήκες σε συνάρτηση με την ψηφιακή στρατηγική 2006-2013 που έχει ανακοινωθεί (http://www. infosoc.gr). Αναγνωρίζω, φυσικά, τη δυσκολία να αντιληφθούμε όλοι τι μας χρειάζονται οι βιβλιοθήκες σήμερα. Ο πολύς κόσμος όμως είναι σίγουρο ότι έχει ανάγκη από πρόθυμο προσωπικό που θα μπορεί να τον βοηθήσει να βρει π.χ. έναν νόμο στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ή πληροφορίες για τις βιολογικές καλλιέργειες. Θα θέλει να του δείξουν τι είναι η δωρεάν τηλεφωνία μέσω Ιnternet και να τον καθοδηγήσουν να συντάξει ένα σωστό βιογραφικό. Θα του άρεσε να συζητήσει για τις πρόσφατες εκδόσεις και να τις δανειστεί ή- γιατί όχι;- να συμμετέχει στην ενημέρωση της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας Βικιπαίδεια (http://el.wikipedia.org), με πληροφορίες σχετικά με την περιοχή του.

Αυτές είναι κάποιες από τις υπηρεσίες/δράσεις που προσφέρει η Βιβλιοθήκη της Βέροιας με μεγάλη απήχηση στο κοινό.

Οι βιβλιοθήκες δεν είναι «ιερές αγελάδες». Ούτε, άλλωστε, ζούμε στις Ινδίες. Κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουμε με δέος ή να τις συμπαθούμε. Αυτό που έχουν ανάγκη είναι να γίνουν πιο ελκυστικές, μήπως και μας γίνουν απαραίτητες. Πιθανόν πάλι να πρέπει να τις εξαφανίσουμε τελικά, αν πιάνουν χώρο δίχως λόγο.

Είναι σίγουρο ότι χρειαζόμαστε βιβλιοθήκες που θα βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η πρόκληση είναι πλέον μπροστά μας. *

1.Αντικατέστησαν τις βιβλιοθήκες στην περιοχή Tower Ηamlets της Μ.Βρετανίας.Πρόκειται για χώρους κοντά ή μέσα σε εμπορικά κέντρα που έχουν μικρές συλλογές έντυπου και οπτικοακουστικού

4.Ενθετο στο περιοδικό «Ηighlights» (τεύχος 19),με τίτλο «Πολιτιστική συμπεριφορά των Ελλήνων».