Η προεκλογική περίοδος για τις ευρωεκλογές αρχίζει σε μια καθοριστική στιγμή για την πορεία και την εξέλιξη της Ευρώπης. Η περίοδος αυτή συνδέεται με τη μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική κρίση της τελευταίας 60ετίας, με επιπτώσεις, τηρουμένων των αναλογιών, μεγαλύτερες από εκείνες που είχε η κρίση του 1929. Η έλλειψη αντιβάρων στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία οδηγεί στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και στην πλήρη στρέβλωση των αγορών, με αποκορύφωμα την έξαρση της ανεργίας.

Η κρίση αυτή, πέρα από την οικονομική, την κοινωνική και την ηθική διάσταση, δείχνει πόσο είναι απαραίτητο να την αντιμετωπίσουμε πολιτικά τόσο σε ευρωπαϊκό όσο βεβαίως και σε εθνικό πεδίο, ενώ με βραδύτητα συνειδητοποιούνται ζητήματα όπως οι κλιματικές αλλαγές, οι επιδημίες, η περιθωριοποίηση ευρύτατων κοινωνικών ομάδων, η βία και η εγκληματικότητα.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, ενώ προς στιγμήν είχε στην αρχή της κρίσης δείξει σημεία παρουσίας, δεν κατόρθωσε να αποκτήσει μια κοινή γραμμή και να παίξει έναν ουσιαστικό ρόλο στο G20 του Λονδίνου. Ενώ συσσωρεύονται οι επιπτώσεις των κρίσεων και δημιουργείται ένα condominium ΗΠΑ και αναδυομένων οικονομιών, κυρίως της Κίνας, που παρακολουθείται και από τη Ρωσία, λόγω των ενεργειακών δυνάμεών της, η Ευρώπη, χωρίς να έχει υιοθετηθεί η Συνθήκη της Λισαβόνας, που ενδεχομένως θα μπορούσε να δημιουργήσει μια δυναμική, καταναλίσκεται, όπως πάντοτε, στις γνωστές και ατέρμονες συζητήσεις για τις αγροτικές επιδοτήσεις, την αλιεία, τις εξισορροπήσεις μεταξύ των συμφερόντων διαφόρων συντεχνιών.

Ολα αυτά βέβαια οδηγούν με μαθηματικό τρόπο στην ιλιγγιώδη ανάπτυξη της αποχής από τις ευρωπαϊκές εκλογές, τη δημαγωγία, τους εξτρεμισμούς. Θα ήταν όμως δυνατόν οι ευρωπαϊκές πολιτικές δυνάμεις να αντιπαραταχθούν σε ζητήματα που αφορούν τα σχέδια ανάπτυξης των οικονομιών, πολύ περισσότερο δε αν σκεφθούμε ότι τα μέσα που ετέθησαν από τις ευρωπαϊκές χώρες για να αντιμετωπιστεί η αρνητική ανάπτυξη της Ενωσης (3%) ή η ανεργία, που κατά μέσον όρο υπερβαίνει το 10% του ενεργού πληθυσμού, δεν είναι αμελητέα: 3.000 δισ. κρατικής συνδρομής ετέθησαν στη διάθεση των τραπεζών, ενώ σχέδια ανάπτυξης της τάξεως του 1,5% του ΑΕΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελούν σημαντικά εργαλεία προς αξιοποίηση. Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσαν να είχαν τεθεί προς συζήτηση ζητήματα που αφορούν τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ή άλλων χρηματοοικονομικών τραπεζικών οργανισμών ως φορέων ρύθμισης

και εποπτείας των αγορών.

Πέρα από αυτά, όμως, το κεφαλαιώδες είναι η πολιτική παρέμβαση της Ευρώπης με επιλογές ανάπτυξης της πολιτιστικής φυσιογνωμίας της, της πράσινης οικονομίας, της καινοτομίας, της μάθησης και της έρευνας.

Στα ζητήματα αυτά υπάρχει απουσία θέσεων ή τουλάχιστον οι θέσεις που έχουν διαμορφωθεί, π.χ. από το Μανιφέστο του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος, σε καμία περίπτωση δεν έχουν περάσει ακόμη στην κοινωνία και θα ήταν χρήσιμο στην επικείμενη εκλογική αναμέτρηση να τεθούν και οι θέσεις των κομμάτων για την ευρωπαϊκή προοπτική και τα μείζονα ζητήματα που απασχολούν την Ενωση ώστε ο πολίτης και επ΄ αυτών να τοποθετηθεί. Βέβαια οι ευρωεκλογές αναμένεται να είναι σχεδόν για όλες τις χώρες της Ευρώπης, ιδιαίτερα δε στην Ελλάδα, μια επίσημη σφυγμομέτρηση των πολιτικών δυνάμεων που θα επηρεάσει τις εξελίξεις. Τούτο δεν είναι κατ΄ ανάγκην αρνητικό, γιατί

η διαχείριση των κοινών, οι πολιτικές στάσεις και συμπεριφορές, ο τρόπος διαχείρισης της εξουσίας, όλα αυτά έχουν μια σφαιρική διάσταση και δεν είναι δυνατόν να αποκοπούν από την πολιτική αντιπαράθεση που δημιουργούν οι ευρωεκλογές. Πέρα από τον αναγκαίο καταγγελτικό λόγο, θα ήταν εξίσου χρήσιμο λόγω των καταστάσεων που ζούμε να τεθούν επιτέλους στην ελληνική κοινωνία οι λύσεις που προτείνονται από τις πολιτικές δυνάμεις, ειδικότερα από εκείνες του χώρου των αλλαγών.

Το «ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ» το τελευταίο εξάμηνο, με τη συμβολή άνω των 500 ανθρώπων του λόγου, της σκέψης, των τεχνών και των επιστημών, προσπάθησε να συμβάλει στον δημόσιο διάλογο με προτάσεις και ιδέες για τις βασικότερες πτυχές της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας.

Πιστεύουμε ότι υπήρξε ανταπόκριση. Ισως όχι στον βαθμό των επιθυμιών μας. Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να συνεχιστεί

με συνέπεια και σταθερότητα και, όπως πάντοτε έχουμε τονίσει, με αίσθηση μέτρου.

Αραγε υπάρχει διέξοδος; Αν λάβουμε υπόψη μας τα δημοφιλή γνωμικά του τύπου «Ζητείται ελπίς», «Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία» ή ακόμη «Στην Ελλάδα ζεις. Δεν υπάρχει ελπίς», γνωμικά που συνήθως αποτελούν άλλοθι όλων μας, τότε η προοπτική διεξόδου είναι περιορισμένη.

Παρ΄ όλα ταύτα, είναι χρέος μας να προσπαθήσουμε, αν πιστεύουμε ότι αξίζει τον κόπο να προβληματίζεται, να δρα και όσο είναι δυνατόν να λειτουργεί κανείς ως πολίτης-μέλος μιας ανοιχτής κοινωνίας που στο τέλος του δρόμου δεν μπορεί παρά να επιβιώσει δημιουργικά και να αξιοποιήσει τις προκλήσεις των κύκλων εξέλιξης που έρχονται. Ο διάλογος, οι αναζητήσεις, οι προτάσεις έχουν στοιχεία εφικτού ή απλώς έχουν έναν επιφαινομενικό χαρακτήρα. Ας δεχθούμε το εφικτό που είναι ένα στοιχείο υποκίνησης και κοινωνικής ευθύνης.