Εκπαίδευση στον 21ο αιώνα. Τι έχει αλλάξει; Στο δημοτικό πλέον χρησιμοποιούμε νέα σχολικά εγχειρίδια. Ενα από τα χαρακτηριστικά αυτών είναι ότι αρχίζει η ύλη σε πολλά θέματα από πολύ νωρίτερα. Τα παιδιά θεωρούνται ικανά να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες και έτσι όλο και αυξάνονται οι απαιτήσεις που έχουμε από αυτά, ενώ παράλληλα μειώνεται ο ελεύθερος χρόνος τους. Εχει αλλάξει και η διάταξη των θρανίων, αλλά και η προσέγγιση του εκπαιδευτικού, που πλέον είναι μαθητοκεντρική και όχι δασκαλοκεντρική. Στις περισσότερες ελληνικές τάξεις τα παιδιά δουλεύουν ομαδοσυνεργατικά, παράγουν έργο το οποίο είναι προϊόν συζήτησης και αμοιβαίας ανταλλαγής απόψεων και είναι πιο δημιουργικά και αυτόνομα μέσα στο μάθημα. Ο καθένας διατηρεί πλέον έναν φάκελο εργασιών (portfolio), όπου μέσα τοποθετεί αρκετές εργασίες ατομικές και ομαδικές, από τις οποίες ως έναν βαθμό αξιολογείται.

Παρ΄ όλα αυτά, αν διαπεράσουμε τη «βιτρίνα» του εκμοντερνισμού και το «πέπλο» της εξέλιξης, αν παρακολουθήσουμε μια διδακτική ενότητα σε μια σχολική τάξη χωρίς αυτή να είναι προετοιμασμένη, θα παρατηρήσουμε ότι τα πράγματα παραμένουν παραδοσιακά, προσκολλημένα σε λογικές που επικρατούσαν αρκετά χρόνια πριν. Μια βασική παράμετρος που ξεχνά κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση είναι η σχολική ευδαιμονία. Αραγε τα παιδιά μας είναι ευτυχισμένα από το σχολικό περιβάλλον που τους προσφέρουμε; Η τάξη ως χώρος εργασίας δίνει τα κατάλληλα ερεθίσματα στο παιδί του 21ου αιώνα ώστε να παρακολουθεί με ευχαρίστηση το μάθημα, να χαμογελά, να κάνει όνειρα;

Εδώ κάπου υπεισέρχονται οι νέες τεχνολογίες, στις οποίες πιστεύω αρκετά χρόνια. Θεωρώ ότι αποτελούν μέσο βελτίωσης του σχολικού περιβάλλοντος και ανάδειξης ενός νέου τρόπου μαθητικής σκέψης και ενός διαφορετικού σκεπτόμενου πολίτη. Τα παλαιότερα χρόνια στα σχολεία συνηθίζαμε να έχουμε αίθουσες Η/Υ, όπου οι μαθητές έκαναν ομαδικές εργασίες, πλοηγούνταν στο Διαδίκτυο και μάθαιναν να χρησιμοποιούν ορισμένα βασικά προγράμματα, όπως είναι ο επεξεργαστής κειμένου και τα λογιστικά φύλλα. Με αυτόν τον τρόπο όμως δεν ενσωματώναμε τον Η/Υ στη μάθηση, αλλά λειτουργούσαμε επικουρικά με λογικές που μπορούσε να πραγματοποιήσει το παιδί και εκτός σχολείου. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Η/Υ είναι ένα μέσο και η αξία του εξαρτάται από τον τρόπο που το αξιοποιείς. Φέρνοντας τον Η/Υ μέσα στην τάξη σε συνδυασμό με μηχάνημα προβολής ή ακόμη καλύτερα πίνακα αφής, το μάθημα πλέον

ξεφεύγει από τα στενά όρια του σχολικού εγχειριδίου. Μετατρέπεται σε μια συναρπαστική διαδικασία χωρίς προκαθορισμένα στεγανά και με τεράστιες δυνατότητες ευελιξίας στην προσέγγιση της συγκεκριμένης ύλης. Οι μαθητές ταξιδεύουν εικονικά στον Παρθενώνα και την Αγία Σοφία, παρατηρούν τους σχηματισμούς μαχών του Μιλτιάδη και του Μ. Αλεξάνδρου που τους έδωσαν τη νίκη, μεταφέρονται στη Σαλαμίνα λίγο πριν αρχίσει η περίφημη και ιστορική ναυμαχία και παρατηρούν από κοντά τα τείχη της Κωνσταντινούπολης που της πρόσφεραν ασφάλεια για τόσα πολλά χρόνια. Αλλοτε πάλι αναζητούν χώρες και μνημεία πάνω σε όλη τη Γη, παρατηρούν τη

χλωρίδα και την πανίδα περιοχών που δεν είναι εύκολο να επισκεφτούν και κατασκευάζουν εικονικά, γεωμετρικά σχήματα πολύπλοκα και χρονοβόρα μαθαίνοντας παράλληλα να χρησιμοποιούν όλα τα γεωμετρικά όργανα.

Ο δάσκαλος μπορεί μέσω του Διαδικτύου να εμπλουτίζει το μάθημα με περισσότερες πληροφορίες, εικόνες και video, έτσι ώστε να ξεφύγουμε επιτέλους από τη λογική του ενός βιβλίου-αυθεντίας. Ο ρόλος του ξεκάθαρα αλλάζει και είναι κάτι που δεν πρέπει να τον φοβίζει, αλλά αντίθετα να τον χαροποιεί. Είναι πλέον συντονιστής της μαθησιακής διαδικασίας, σύμβουλος και εμψυχωτής των παιδιών και άλλοτε γόνιμος

παρατηρητής, πάντα έτοιμος να παρέχει τις γνώσεις του. Παύει να είναι ο «φωτεινός παντογνώστης», η αυθεντία, την οποία ο μαθητής φοβάται να προσεγγίσει. Το σημαντικότερο είναι ότι οι μαθητές διδάσκονται να αξιοποιούν έναν πλούτο πληροφοριών, δέχονται ερεθίσματα μέσα στην τάξη, που ενεργοποιούν όλες τις αισθήσεις τους και όχι μόνο την όραση, και τελικά χαίρονται όλη αυτή τη μαθησιακή διαδικασία και δεν τη βλέπουν ως καταναγκασμό. Αλλωστε αυτό δεν είναι και το σημαντικότερο; Κάποτε είχα ερωτηθεί αν παρατηρώ συγκεκριμένα οφέλη από τη μέθοδο που χρησιμοποιώ, δηλαδή Η/Υ και πίνακα αφής μέσα στην τάξη, έναντι της παραδοσιακής δοκιμασμένης δασκαλοκεντρικής μεθόδου και αν αυτά είναι μετρήσιμα. Στην Ελλάδα συνηθίζουμε άλλωστε ό,τι αφορά την εκπαίδευση να το περνάμε από «κόσκινο» και προσπαθούμε συχνά να αναζητούμε τη σχέση του τι προσφέρουμε στα παιδιά ως γνώσεις και τι παράγουν τα ίδια ως αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας. Τείνουμε να αγνοούμε ότι ειδικά η πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στην οποία οι γονείς μάς εμπιστεύονται τις ψυχές των παιδιών τους για να τις καλλιεργήσουμε, δεν πρέπει και δεν αξίζει να καταλήγει ως απλή παροχή γνώσεων με στόχο το παιδί να μπει στο γυμνάσιο, στο λύκειο, στο πανεπιστήμιο και τελικά να μην ξέρει τι να κάνει το πτυχίο του.

Το δημοτικό σχολείο πρέπει να είναι κατεξοχήν ο χώρος όπου οι παιδικές ψυχές θα μάθουν να συλλογίζονται, να κρίνουν τι είναι χρήσιμο και τι όχι, να αξιολογούν δεδομένα, να καταγράφουν τις απόψεις τους, να επιχειρηματολογούν. Εχουμε καθήκον να παρέχουμε στις επόμενες γενιές που θα φροντίσουν τον κόσμο στον οποίο και εμείς τώρα ζούμε όλα τα εφόδια για να σέβονται το περιβάλλον και τους συνανθρώπους τους, να κάνουν όνειρα, να ταξιδεύουν με τη σκέψη τους, να χαίρονται κάθε στιγμή μέσα και έξω από το σχολικό περιβάλλον. Ετσι θα καταφέρουμε να δημιουργήσουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και όχι μαθητές πλούσιους σε γνώσεις, αλλά φτωχούς σε συναισθήματα.

Από όλα αυτά διαφαίνεται, νομίζω, και η απάντηση που έδωσα στο συγκεκριμένο ερώτημα που ανέφερα λίγο πιο πάνω σχετικά με τα μετρήσιμα οφέλη αυτής της μεθόδου. Ανέφερα ότι τα παιδιά της τάξης μου μέσω του εμπλουτισμού του μαθήματος με τις νέες τεχνολογίες φεύγουν χαρούμενα από το σχολείο και έχουν αναπτύξει ικανότητες κρίσης και διαχείρισης πληροφοριών που μπορεί να μην είναι άμεσα μετρήσιμες με τα κριτήρια του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά θα τους συντροφεύουν μια ζωή. *