Ενα από τα πράγματα για τα οποία θα χαρακτηρίζεται η εποχή μας από τους ιστορικούς του μέλλοντος είναι η άνθηση των κοινωνικών κινημάτων,

μεγαλύτερη από κάθε άλλη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας. Κινήματα μεγάλου, μεσαίου, μικρού ή και ασήμαντου μεγέθους, δημιουργούνται καθημερινά για τα πιο διαφορετικά

πράγματα- από την προστασία του περιβάλλοντος ως την προστασία των μοντέλων από τη Σουηδία (ναι, υπάρχει τέτοια κίνηση στο facebook...).

Η απάντηση στο ερώτημα «γιατί τώρα είναι η κατάλληλη εποχή;» είναι προφανής: τα τελευταία 15 χρόνια το Ιnternet εξελίχθηκε από μια πλατφόρμα ενημέρωσης σε πλατφόρμα επικοινωνίας και τελικά σε πλατφόρμα συνεργασίας, χωρίς γεωγραφικούς και χρονικούς περιορισμούς. Ο χρήστης του Ιnternet έμαθε (ασυνείδητα) ότι μπορεί κάνοντας ένα κλικ να κάνει μια πολιτική δήλωση, που το άθροισμα πολλών τέτοιων κλικ μπορεί να εξελιχθεί σε πολιτική διαδήλωση με απρόβλεπτες συνέπειες.

Είχα τη δυνατότητα να ζήσω αυτή την εμπειρία το καλοκαίρι του 2008 με τη δημιουργία

της κίνησης«Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα»(4Δ). Ο φίλος μου Σπύρος Ντόβας είχε την έμπνευση να γράψει ένα άρθρο (ως φιλοξενούμενος) στο blog μου, το nylon.gr, λέγοντας ότι είναι ντροπή που οι πολίτες δεν έχουν πρόσβαση στα δεδομένα της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΣΥΕ) την οποία εμείς πληρώνουμε- κάτι που σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο συμβαίνει σήμερα με τη δημοσιοποίηση στο Ιnternet εκατομμυρίων πληροφοριών από αντίστοιχους φορείς.

Τρεις μέρες μετά, με δικό μου άρθρο στο ίδιο blogεπεξέτεινα τον συλλογισμό του Σπύρου (με αφορμή και τα σχόλια που ακολούθησαν) λέγοντας ότι είναι ντροπή να μην υπάρχουν διαθέσιμα τα δεδομένα του δημόσιου τομέα, συνολικά, και ότι θα έπρεπε

 κάτι να κάνουμε για αυτό. Ενδιάμεσα, με μια σύντομη έρευνα λίγων ωρών, είχα βρει την κοινοτική οδηγία 2003/98/ΕΚ, η οποία ζητεί έντονα από τις κυβερνήσεις να απελευθερώσουν στο Ιnternet όλα τα διαθέσιμα δεδομένα τους (στατιστικά, νόμους, πληροφορίες κτλ.).

Στα σχόλια που ακολούθησαν κάτω από το άρθρο, μια νέα κίνηση πολιτών είχε γεννηθεί. Ηταν εντυπωσιακό το πώς κάθε λίγα λεπτά εμφανίζονταν Ελληνες από κάθε γωνιά της γης απρόσκλητοι, χωρίς να ξέρει κανείς ότι παρακολουθούν τον διάλογο για να συνεισφέρουν με τις γνώσεις, τις ιδέες ή απλώς με την υποστήριξή τους. Μια μέρα μετά, η καμπάνια είχε όνομα και ιστοσελίδα (publicdata.gr). Και τρεις μέρες μετά είχε μερικές χιλιάδες υποστηρικτές στο facebook και στη σελίδα συλλογής υπογραφών. Σε ένα ειδικά διαμορφωμένο wiki (μια μοντέρνα πλατφόρμα online συνεργασίας) πολλοί υποστηρικτές της καμπάνιας συνεισέφεραν με τις απόψεις και γνώσεις τους- άλλος νομικές, άλλος τεχνολογικές, άλλος οργανωτικές.

Η καμπάνια βρήκε υποστήριξη από πολιτικά κόμματα, πολιτικούς, προσωπικότητες και διανοούμενους. Ηταν και είναι μια προσπάθεια σε εξέλιξη χωρίς τελικό καταληκτικό στόχο· ζυμώνει στην ελληνική κοινωνία την ιδέα ότι το Δημόσιο οφείλει να μας παρέχει μέσω του Ιnternet τις πληροφορίες που συλλέγει με δικά μας χρήματα, πληροφορίες χρήσιμες για την καθημερινή μας ζωή.

Πώς μπορεί κάποιος να ερμηνεύσει τη νέα πραγματικότητα; Τι μπορεί να σημαίνει για την οργάνωση της κοινωνίας μας αυτό το νέο φαινόμενο; Το παλαιό μοντέλο δημιουργίας και οργάνωσης ομάδων πολιτών ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους προϋπέθετε ότι θα έπρεπε να πειστούν άνθρωποι

με μικρό (αλλά υπαρκτό) ενδιαφέρον για κάποιο στόχο, να δραστηριοποιηθούν και να αναλάβουν δράση. Αυτό κατά κανόνα αποδεικνυόταν ένα πολύ δύσκολο έργο γιατί θα έπρεπε κάποιος να έχει αρκετά ισχυρό κίνητρο για να λάβει μέρος σε μια ομαδική δράση- και αυτό δεν συνέβαινε αρκετά συχνά. Κυρίως λόγω των φυσικών εμποδίων (γεωγραφικών ή χρονικών) που ορθώνονταν στην προσπάθεια συντονισμού των ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα.

Τώρα, οι πολίτες που έχουν ισχυρότερα κίνητρα να ξεκινήσουν μια προσπάθεια, έχουν πιο εύκολο έργο να πείσουν αυτούς με λιγότερο ισχυρά κίνητρα. Ετσι, η νέα ψηφιακή πραγματικότητα έχει ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό: κατεβάζει τον πήχη των προϋποθέσεων ώστε να συμμετάσχει κάποιος σε μια συλλογική δράση. Από τον καναπέ του σπιτιού του, γράφοντας λίγα λόγια ή απλώς πατώντας ένα κουμπί που έχει τον τίτλο «συμφωνώ», μπορεί να γίνει μέρος μιας ομάδας ή μιας κίνησης πολιτών. Αν τις ίδιες διαθέσεις τις έχουν πολλοί, μπορούν πολύ εύκολα να ανοίξουν θέματα, να επηρεάσουν προτεραιότητες, αλλά και να οδηγήσουν σε δράσεις εκ του φυσικού«στον δρόμο»- όπως η μεγάλη διαδήλωση του Συντάγματος για τις πυρκαϊές της Πάρνηθας.

Υπάρχει όμως και μια άλλη σημαντική αλλαγή, και αυτή αφορά στον ρόλο των κομμάτων. Παραδοσιακά, τα κόμματα ήταν οι φορείς εκείνοι που (εκτός των άλλων) έπαιζαν έναν πολύ σημαντικό ρόλο: μπορούσαν να δώσουν «στέγη» σε ομάδες πολιτών που είχαν ισχυρά ενδιαφέροντα να προωθήσουν την ατζέντα τους, αλλά ήταν αρκετά μικρές και διάσπαρτες, ώστε να μπορούν να αυτοοργανωθούν. Η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα ήταν συνήθως ένα

πολιτικό κόμμα. Οι ομάδες αυτές μπορούσαν να βρουν στέγη στο ιδεολογικά πιο «κοντινό» (σε σχέση με τους στόχους τους) κόμμα, και αυτό τους «δάνειζε» τις οργανωτικές του δομές, αλλά και την πανεθνική του εμβέλεια, ώστε να συντονίσουν καλύτερα τη δράση τους.

Ταυτοχρόνως, αυτή η ζύμωση διαμόρφωνε μακροχρόνια και τον χαρακτήρα των ίδιων των κομμάτων- οι ομάδες που εντάσσονταν στο κόμμα και είχαν την πιο ισχυρή παρουσία και επιτυχημένη επίδραση διαμόρφωναν σταδιακά και τον ίδιο τον χαρακτήρα του. Ομως, η νέα πραγματικότητα που ζούμε φέρνει κατά τη γνώμη μου και μια νέα κρίση ταυτότητας στα πολιτικά κόμματα, με την έννοια ότι οι πολίτες μπορούν να αυτοοργανώνονται χωρίς να τους εμποδίζουν γεωγραφικοί ή χρονικοί περιορισμοί, χωρίς να έχουν- συνεπώς- την ανάγκη κομμάτων, άλλων οργανισμών ή οργανωτικών σχημάτων που θα τους βοηθήσουν να επεκτείνουν τη δράση τους.

Η φυσιολογική μετεξέλιξη αυτών των τάσεων στο μέλλον μπορεί να έχει δύο βασικές συνιστώσες:

·Οι πολίτες αναπτύσσουν πλατφόρμες συνεργασίας με τις οποίες επεξεργάζονται προτάσεις διακυβέρνησης προς τις εκάστοτε κυβερνήσεις.

·Οι πολίτες δημιουργούν online μηχανισμούς ελέγχου της τοπικής και κεντρικής διοίκησης.

Η πρωτοβουλία για τα Δημόσια Δεδομένα είναι μια καλή πρώτη ένδειξη για το πώς θα μπορέσει να λειτουργήσει στο μέλλον η δημιουργία επεξεργασμένων προτάσεων από τους πολίτες. Ηδη, μια άλλη διαδικτυακή πρωτοβουλία, το deb8.gr, ξεκίνησε τη δημιουργία μιας πλατφόρμας φιλοξενίας πολιτικών προτάσεων με τα προγράμματα των κομμάτων στις πρόσφατες

ευρωεκλογές τα οποία ήταν αντικείμενο συζήτησης.

Σταδιακά προγραμματίζει να ανεβάσει επάνω μεγάλα θέματα της εποχής μας, τα οποία θα είναι αντικείμενο διαλόγου από τους πολίτες και τους φορείς, με σκοπό να καταλήξουν σε επεξεργασμένες θέσειςπροτάσεις προς την πολιτεία.

Στη δεύτερη συνιστώσα, πιστεύω ότι θα δούμε πολύ σύντομα διαδικτυακές πλατφόρμες στα πρότυπα του StimulusWatch. org. Εκεί κάθε αμερικανός πολίτης μπορεί να δει καταγεγραμμένα τα δημόσια έργα που έχουν προγραμματιστεί στην περιοχή του από την κυβέρνηση Ομπάμα (στο πλαίσιο του προγράμματος ανάκαμψης της οικονομίας) και να πει τη γνώμη του γι΄ αυτά ή να αναφέρει την πορεία εξέλιξής τους. Εχουμε δηλαδή ένα «μεγάλο αδελφό» εκ μέρους των πολιτών πάνω σε κάθε δολάριο που ξοδεύεται από την κυβέρνησή του. Αντιστοίχως, και στη χώρα μας έχουμε δει ήδη τις πρώτες περιστασιακές εκδηλώσεις τέτοιων προσπαθειών, όπως η κινητοποίηση προς το προεδρείο της Βουλής να δημοσιοποιήσει τα πόθεν έσχες των ελλήνων βουλευτών στο Ιnternet ή η καμπάνια 100myria.gr.

Πολύ σύντομα όμως θα δούμε την ανάπτυξη πιο οργανωμένων προσπαθειών, στοχευμένων με περισσότερη επιμονή στην επίτευξη απτών αποτελεσμάτων, με πλατφόρμες τεχνολογικά πιο εξελιγμένες. Αν και συχνά θεωρούμε ότι στη χώρα μας δεν υπάρχει το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό- σε τεχνολογικό, αλλά και σε πολιτικό επίπεδο-, η προσωπική μου εμπειρία τα τελευταία χρόνια μου δείχνει ότι υπάρχει και είναι έτοιμο να αναλάβει πολλές αξιόλογες πρωτοβουλίες.

Τα αποτελέσματα δεν θα αργήσουμε να τα δούμε και να τα αποτιμήσουμε.

*