Η ψηφιακή κουλτούρα διαπερνά πλέον όλες τις εκφάνσεις φάνσεις της ζωής μας και γίνεται καταλύτης σημαντικών αλλαγών. Οργανισμοί, κοινωνικοί θεσμοί, νόμοι, η ίδια η πνευματική παραγωγή μας, οι αξίες μας μετασχηματίζονται στον δια-συνδεδεμένο κόΗ σμο μας. τεχνολογική επανάσταση που ζούμε είναι όντως εντυπωσιακή. Αλλά οι πιο ενδιαφέρουσες αλλαγές συντελούνται στην κοινωνία με τη συνδρομή των τεχνολογιών κοινωνικής δικτύωσης, των blogs και όλων των συμμετοχικών Μέσων των πολιτών. Το Διαδίκτυο γίνεται ένας ζωντανός χώρος συνύπαρξης, συμμετοχής, παραγωγής περιεχομένου, μοιράσματος ιδεών, γνώσεων, πληροφοριών, ανάπτυξης νέων μορφών πολιτικής δράσης και επικοινωνίας, νέων μορφών εργασίας και οικονομικής δραστηριότητας, για όλο και περισσότερους ανθρώπους. Υπάρχουν όμως και πολλές επιφυλάξεις και αντιπαραθέσεις για τους κινδύνους που συνοδεύουν τις νέες δυνατότητες που ανοίγει το Διαδίκτυο σε όλους μας. Αλλάζει ο ρόλος των παραδοσιακών Μέσων με την ανάδυση της δημοσιογραφίας των πολιτών και τη μεγάλη ανάπτυξη των blogs; Το Διαδίκτυο βοηθά την ενδυνάμωση της δημοκρατίας και την ελευθερία έκφρασης ή μπορεί και να ενθαρρύνει φαινόμενα «εκφασισμού» της κοινωνίας; Πρέπει οι bloggers να διατηρούν την ανωνυμία τους; Η προσπάθεια θέσπισης νόμων για το Διαδίκτυο διαφυλάττει ή θέτει σε κίνδυνο σημαντικές ελευθερίες και θεμελιώδη δικαιώματά μας; Πώς τα συμμετοχικά Μέσα και ειδικά τα blogs διευκολύνουν τον ακτιβισμό και τη συλλογική δράση; Πώς αλλάζει το Διαδίκτυο την πολιτική και τις πολιτικές καμπάνιες; Αποκτούν οι πολίτες περισσότερη δύναμη δημόσιας παρέμβασης; Σε ποιον λογοδοτούν οι πολιτικοί; Μέσα στο Διαδίκτυο γινόμαστε συλλογικά πιο ευφυείς; Μπορούμε να σκεφτούμε μαζί; Αναπτύσσουμε μια νέα κουλτούρα συνεργασίας; Συνομιλούμε με έξι έλληνες bloggers και ενεργούς πολίτες του Διαδικτύου, και μαζί τους προσεγγίζουμε τις σημαντικές προοπτικές και τα νέα ζητήματα που ανοίγονται προς συζήτηση στην ψηφιακή εποχή μας. Τη συζήτηση οργάνωσε και συντόνισε η Μπέττυ Τσακαρέστου, επίκουρη καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Μπέττυ Τσακαρέστου: Πώς αντιλαμβάνεστε την εξέλιξη των social media και των blogs στην Ελλάδα αυτά τα χρόνια, μέσα από την προσωπική σας ενασχόληση και την εμπειρία;
Αλέξης Δαμίγος: Είμαι καινούργιος στον χώρο των blogs. Ξεκίνησα για το δικό μου κέφι να κάνω παρουσιάσεις και κριτικές των βιβλίων που διαβάζω, ένα είδος ημερολογίου ανάγνωσης, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο ένα βιβλιοφιλικό blog, τον Ναυτίλο. Σύντομα διαπίστωσα ότι αρκετός κόσμος διάβαζε τα σημειώματά μου από όλη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό. Αρχισαν να παρεμβαίνουν με σχόλια και έτσι να επικοινωνούμε και να ανταλλάσσουμε απόψεις πάνω στο βιβλίο. Μέσα στους οκτώ μήνες που γράφω, έχω ανακαλύψει στον τομέα του βιβλίου τουλάχιστον 30-40 ελληνικά blogs ενώ συνεχώς δημιουργούνται νέα. Αυτό δείχνει ότι πραγματικά τα blogs κινούνται με γρήγορο ρυθμό στην Ελλάδα.
Αγης Αθανασιάδης: Εγώ θα διαφωνήσω. Νομίζω ότι τα blogs έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους στην Ελλάδα και πρέπει να προχωρήσουν σε ένα άλλο επίπεδο. Μετά από δύο χρόνια blogging, δεν βλέπω τίποτα το ιδιαίτερο. Αντίθετα βλέπω πολύ μεγάλη «σαχλαμάρα».
Ξεκίνησα το blog μου για «ψυχοθεραπεία», για να μιλήσω γι΄ αυτά που αγαπάω, τα βιβλία. Δεν περίμενα τέτοια ανταπόκριση. Οταν έκοψα τα σχόλια, γιατί με ενοχλούσε η ποιότητα των σχολίων που λάμβανα, άρχισα να παίρνω e-mail. Πλέον δεν παίρνω τίποτα. Δεν ξέρω αν με διαβάζει κανείς. Βρίσκω ότι τα περισσότερα βιβλιοφιλικά blogs είναι ανάξια λόγου. Το facebook μου φαίνεται ότι είναι μέσο για να κάνουν ορισμένοι γνωριμίες.
Μανώλης Ανδριωτάκης: Εγώ ανήκω σε μια γενιά που πήρε υπολογιστή για πρώτη φορά στα δέκα της χρόνια. Μοιραία αυτή η γενιά δυσκολεύεται να σταθεί κριτικά απέναντι στα φαινόμενα. Υιοθετεί πάρα πολύ εύκολα όλες τις νέες τεχνολογίες. Αν το ερώτημα είναι πώς αποτιμούμε την μπλογκόσφαιρα συνολικά, νομίζω ότι οι εννέα στους δέκα θα απαντήσουν αρνητικά. Αλλά αν εξετάσουμε τη μερική εμπειρία του καθενός, θα δούμε και πολύ αισιόδοξα πράγματα. Η δική μου εμπειρία με τα blogs ξεκινά τον Οκτώβριο του 2004. Τότε η κουλτούρα των blogs- παρ΄ όλο που ξεκινά τη δεκαετία του ΄90 διεθνώς- ήταν ακόμη πολύ εν σπέρματι στην Ελλάδα.
Τα blogs φαίνεται ότι σε επίπεδο δημοφιλίας και συμμετοχής αποτυγχάνουν. Τώρα τη σκυτάλη έχει πάρει το facebook. Παρ΄ όλα αυτά, πιστεύω ότι τα blogs συνιστούν μια τεράστια ευκαιρία για τη δημοκρατία, για τον εκδημοκρατισμό των Μέσων, της κοινωνίας συνολικότερα. Θέλω να πιστεύω ότι το blogging δεν θα είναι μια εφήμερη μόδα όπως νομίζουν πολλοί.
Νίκος Δρανδάκης: Ενα λάθος που μπορεί να κάνουμε όταν αξιολογούμε το blogging και τα social media είναι να προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε σε αυτόν τον χώρο τις δικές μας προσδοκίες και τα δικά μας κριτήρια ποιότητας.
Στην πράξη τα blogs και συνολικότερα τα social media είναι αποτύπωση της κοινωνίας. Αυτή η δυνατότητα της αποτύπωσης- από το ανέκδοτο μέχρι τη σοβαρή, ποιοτική και εμπεριστατωμένη οικονομική και πολιτική ανάλυση- είναι η πιο σημαντική αλλαγή που συντελείται στις μέρες μας. Σε βάθος χρόνου, θα επηρεάσει τις εξελίξεις στην κοινωνία, στην πολιτική, στις επιχειρήσεις, παντού. Νίκος Δήμου: Το πρώτο μου site το έστησα το ΄96 και το πρώτο blog μου το άρχισα στο τέλος του 2005. Η εμπειρία μου από το blogging, που κράτησε πάνω από ενάμιση χρόνο με 500 posts και γύρω στα 92.000 σχόλια, ήταν συγκλονιστική. Νομίζω ότι το σημαντικότερο βιβλίο που έχω γράψει είναι αυτό που βρίσκεται στο Ιnternet. Αποτελείται από το σύνολο των δικών μου κειμένων και των σχολίων, που ήταν πολύ υψηλού επιπέδου. Είναι ένα ομαδικό έργο.
Πιστεύω ότι το Ιnternet είναι ίσως η μεγαλύτερη πνευματική κατάκτηση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η δυνατότητα των ανθρώπων να είναι επικοινωνιακά ενεργητικοί μέσα σε αυτόν τον χώρο είναι ένα πραγματικά μεγάλο επίτευγμα. Σίγουρα υπάρχει πάρα πολύ σκουπίδι, αλλά αν πάτε και σε ένα περίπτερο, το 90% των πραγμάτων που κρέμονται είναι για πέταμα. Από τις 100 ποιητικές συλλογές που μου έρχονται τον μήνα στο σπίτι οι 99 είναι για πέταμα. Αυτό δεν απαξιώνει ούτε την ποίηση, ούτε τον Τύπο, ούτε το Ιnternet, ούτε τα blogs.
Μέμος Φιλιππίδης: Δεν έχω ένα προσωπικό blog. Είχα λάβει όμως μέρος στο Αthens9, το οποίο ήταν το blog μιας ομάδας 9 αρχιτεκτονικών γραφείων που αναρτούσαν κάθε εβδομάδα τις προτάσεις τους για την Αθήνα. Επίσης συμμετείχα στο blog του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, το fixit, το οποίο έχει posts σε σχέση με την τέχνη και την αρχιτεκτονική Για την αρχιτεκτονική ειδικά το blogging είναι ακόμα περίεργο. Για μας τους αρχιτέκτονες το πώς ξεκινάμε και πώς φτάνουμε στο τελικό αποτέλεσμα είναι ίσως μια διαδικασία εν κρυπτώ. Το γεγονός λοιπόν ότι άρχισαν να υπάρχουν blogs αρχιτεκτονικής- άλλο ένα παράδειγμα είναι το blog του ΜοΜΑ για την έκθεση Ηome Delivery - που αποκαλύπτουν αυτή τη διαδικασία σημαίνει ότι κάτι αλλάζει.

Μπ. Τσακαρέστου: Αρκετοί συγγραφείς και ενεργητικοί χρήστες των νέων συμμετοχικών Μέσων υποστηρίζουν ότι σήμερα ο καθένας μας μπορεί να δημιουργήσει, να διανείμει περιεχόμενο, να γίνει εκδότης του εαυτού του. Η δημοσιογραφία των πολιτών είναι μια νέα εξέλιξη στο μεντιακό μας πεδίο. Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται η σχέση ανάμεσα στα παραδοσιακά και στα νέα συμμετοχικά μέσα; Είναι σχέση ανταγωνισμού ή συνύπαρξης;

Αλ. Δαμίγος: Θα ήθελα να επιμείνω στην άποψη του κ. Δήμου ότι το blog μετατρέπει έναν πολίτη, τον blogger, από παθητικό σε ενεργητικό.
Ενας πολίτης που δεν είναι γνωστός μπαίνει μέσα στο Διαδίκτυο και εκφέρει τις απόψεις του, είτε έχουν να κάνουν με βιβλία είτε με την πολιτική είτε με κοινωνικά θέματα. Είναι μια δημιουργική πράξη που βγάζει τον πολίτη από το καβούκι της «ιδιωτικότητας» και προωθεί τη δημοκρατία.
Οσον αφορά τα μαζικά μέσα ενημέρωσης είναι ένα κλειστό κύκλωμα το οποίο δέχεται πολλές επιρροές. Ολοι ξέρουμε ότι οποιοσδήποτε γράφει σε ένα περιοδικό ή σε μια εφημερίδα «δέχεται» κάποιες επιδράσεις. Είτε είναι βιβλιοκριτικός είτε πολιτικός αναλυτής. Αντίθετα ο πολίτης μπορεί μεν κι αυτός να δέχεται κάποιες επιδράσεις, αλλά δεν μπορεί επ΄ ουδενί αυτές να του επιβάλλονται.
Υπάρχουν bloggers που έχουν 3.000 και 4.000 επισκέψεις την ημέρα. Αυτό σημαίνει ότι το blog έχει γίνει ένα μέσο σχεδόν «μαζικής» ενημέρωσης. Και προπάντων είναι μια διαφορετική πρόταση απ΄ αυτή που έχουν να κάνουν τα παραδοσιακά Μέσα.
Αγ. Αθανασιάδης: Τα blogs είναι πολύ δημοκρατικό μέσο. Στην Αμερική είναι πολύ διαδεδομένο. Το blog της Αριάννας Στασινοπούλου-Ηuffington έχει πολύ μεγάλη δύναμη. Αλλη όμως είναι η αμερικανική πραγματικότητα, άλλη η ελληνική. Στις μέρες μας, νομίζω, αλλάζει το περιεχόμενο του όρου δημοκρατία.
Μπ. Τσακαρέστου: Κύριε Ανδριωτάκη, εσείς έχετε γράψει ένα βιβλίο για τη δημοσιογραφία των πολιτών. Μ. Ανδριωτάκης: Το έχω ονομάσει, όχι τυχαία, «Ειδήσεις από το δικό σου δωμάτιο», παραφράζοντας λίγο το γνωστό δοκίμιο της Βιρτζίνια Γουλφ.
Πράγματι, τα blog εγείρουν μερικά ζητήματα σε σχέση με τη δημοσιογραφία των πολιτών. Θεωρώ ότι η τεχνολογία είναι ουδέτερη. Οπως μπορεί να εκδημοκρατίσεις, έτσι μπορεί και να εκφασίσεις μια κοινωνία. Βλέπουμε τη δημοφιλία πολύ ακραίων απόψεων, βλέπουμε ψηφιακούς λιθοβολισμούς, βλέπουμε ψηφιακές αγχόνες. Φυσικά δεν μπορείς αυτά να τα απαγορεύσεις. Είναι όμως απλές εκτροπές ή σήματα που κάτι μας δείχνουν;
Τα blogs έφεραν πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία στον δημόσιο διάλογο και στη λειτουργία των Μέσων. Πρώτο στοιχείο είναι η αμεσότητα και η ανεξαρτησία, το γεγονός ότι ο καθένας μπορεί να παρέμβει και να δημιουργήσει blogs όπως θέλει, όχι μόνο ως περιεχόμενο αλλά και λειτουργικά. Θεωρώ όμως ότι υπάρχει ταυτόχρονα μια επίφαση διαλόγου, μια ψευδαίσθηση ελευθερίας. Με μερικές φωτεινές εξαιρέσεις, οι bloggers στον συντριπτικό τους αριθμό αναπαράγουν στερεότυπα και κοινοτοπίες των Μέσων. Η δωρεάν διάθεση περιεχομένου επίσης είναι πάρα πολύ σημαντική. Είναι μεγάλο θέμα πώς θα ανταγωνιστούν σε αυτό το πεδίο τα παραδοσιακά τα νέα Μέσα. Ανταγωνισμός υπάρχει επίσης στη σχέση ερασιτέχνη και επαγγελματία. Πλέον ο καταναλωτής είναι ταυτόχρονα και παραγωγός. Ουσιαστικά τώρα φτιάχνεται το Παράδειγμα των Νέων Μέσων. Εκεί θα επεν δυθεί χρόνος και χρήμα. Το θέμα είναι τι περιεχόμενο θα τους δοθεί. Φοβάμαι ότι οι νέες τεχνολογίες σήμερα έχουν καταστεί ένα είδος θρησκείας που δεν ερευνούμε περαιτέρω. Γι΄ αυτό και υποστηρίζω μια πιο κριτική στάση απέναντι σε όλα αυτά τα φαινόμενα.
Ν. Δρανδάκης: Η αλήθεια είναι ότι πάντα πρέπει να στέκεσαι κριτικά απέναντι σε ένα τέτοιο μέσο. Κίνδυνοι μπορούν να υπάρξουν. Η τάση σε παγκόσμιο επίπεδο βλέπει κυρίως τη θετική πλευρά των νέων Μέσων.
Πιστεύω ότι τα νέα Μέσα των πολιτών είναι συμπληρωματικά στα παραδοσιακά. Κατά καιρούς εμφανίζονται συγκρούσεις και ανταγωνισμοί, στην πράξη όμως αλληλοσυμπληρώνονται, το ένα τροφοδοτεί το άλλο, είτε με περιεχόμενο είτε με ιδέες είτε με λειτουργίες.
Η υπόσχεση της δημοσιογραφίας των πολιτών είναι σημαντική. Εχουμε δει αρκετά καλά παραδείγματα. Το κορεατικό site ΟhΜyΝews κινητοποιεί πολίτες για δημοσιογραφική δουλειά. Η «Ηuffington Ρost» έχει δημιουργήσει μια ενότητα που την τροφοδοτούν μόνο πολίτες. Υπάρχουν κι άλλες προσπάθειες, πιο μικρές. Δεν είναι αρκετές για να μιλήσουμε για ένα γενικευμένο φαινόμενο.
Είναι μια διαδικασία σε εξέλιξη. Αυτό που θα πρέπει να διευκρινίσουμε είναι ότι στα social media και στην παραγωγή περιεχομένου θα συμμετέχουν όλοι, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Κάποιοι θα ανοίγουν θέματα προς συζήτηση: bloggers, podcasters, δημοσιογράφοι, πολίτες. Αλλοι θα συμμετέχουν με έμμεσο τρόπο: στο facebook, στο youtube, καταναλώνοντας, συζητώντας, αξιολογώντας ή μοιράζοντας περιεχόμενο που παράγεται από άλλους. Αρα εκτιμώ ότι η πρωτογενής παραγωγή περιεχομένου, το blogging και η δημοσιογραφία, θα παραμείνει σε μια συγκεκριμένη ομάδα του πληθυσμού.
Ν. Δήμου: Εχω αντιρρήσεις σχεδόν σε όλα όσα ειπώθηκαν.
Κατ΄ αρχάς πρέπει να πω ότι είναι μια πραγματική ανατροπή-ούτε ο Γουτεμβέργιος θα μπορούσε να την έχει φανταστεί- το ότι ο καθένας σήμερα μπορεί να γίνει εκδότης του εαυτού του και να έχει ένα δυνητικό κοινό εκατομμυρίων. Μέχρι τώρα για να ακουστεί η άποψή σου έπρεπε να διαθέτεις πολλά εκατομμύρια για να στήσεις μια εφημερίδα, ένα ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό. Σήμερα αρκεί η συνδρομή στο Ιnternet. Επίσης δεν βλέπω πού μπαίνει το θέμα του εκφασισμού της κοινωνίας. Το μέγα ψέμα που πουλάει μια δικτατορία στους ανθρώπους της δεν θα μπορούσε να υπάρξει αν δεν υπήρχε ο έλεγχος των μαζικών Μέσων.
Το Ιnternet είναι ακριβώς το ανάποδο· είναι αμφίδρομο και δεν είναι μαζικό. Αντίθετα, βλέπουμε ότι στα φασιστικά και στα αυταρχικά καθεστώτα η άμυνα είναι το Ιnternet και οι bloggers. Από τους bloggers μαθαίνουμε τι γίνεται στο Ιράν, στην Κορέα, στη Μιανμάρ, στην Κίνα. Οσο για τη σχέση των παραδοσιακών Μέσων με τα καινούργια, θα έλεγα ότι αποδεικνύεται από ένα πράγμα: οι περισσότερες μεγάλες και σημαντικές εφημερίδες- «Le Μonde», «Τhe Guardian», «Νew Υork Τimes»- αυτή τη στιγμή έχουν blogs. Και τα blogs τους είναι σημαντικότερα σε πολλά πράγματα από τις εκδόσεις τους. Μερικές επίσης κερδίζουν περισσότερα χρήματα από τη δικτυακή τους παρουσία από όσα αποφέρει η έντυπη έκδοσή τους.
Τώρα, αν θα είναι υπόθεση λίγων, κοιτάξτε, η κουλτούρα- και τα blogs είναι κουλτούρα, λαϊκή αν θέλετε, αλλά είναι κουλτούρα- πάντα ήταν υπόθεση λίγων. Αλλά το ότι μπορεί ο καθένας να εκφραστεί στο Διαδίκτυο, οι νέοι συγγραφείς, οι μουσικοί, οι καλλιτέχνες, οι αρχιτέκτονες, οι ζωγράφοι, οι ποιητές, είναι μια τεράστια απελευθέρωση.
Μ. Φιλιππίδης: Τα blogs σε σχέση με τα παραδοσιακά Μέσα θέτουν για εμένα δύο σημαντικά θέματα. Το ένα είναι το θέμα κριτικής και το άλλο είναι το θέμα της πηγής, της αυθεντίας που εκφέρει μια γνώμη.
Τόσο στην αρχιτεκτονική αλλά και σε πολλούς άλλους τομείς δεν υφίσταται κριτική πάνω σε αυτό το οποίο γράφεις ή παρουσιάζεις. Τα blogs έρχονται και ακουμπάνε σε αυτή την έλλειψη και την κάνουν ακόμα πιο φανερή.
Είμαι όμως αισιόδοξος ότι θα αρχίσουμε να κάνουμε πιο ουσιαστικά βήματα σιγά-σιγά και θα μπορέσουμε να συγκροτήσουμε μια καλά αρθρωμένη και με πλούσιο περιεχόμενο κριτική.
Το δεύτερο θέμα που εγείρεται με τα blogs και με τα νέα Μέσα είναι το θέμα της αυθεντίας. Εχει ενδιαφέρον πως όταν είμαστε σε ένα αρκετά ψύχραιμο και έγκυρο περιβάλλον ενημέρωσης, στις τηλεοράσεις, στις εφημερίδες, στα περιοδικά, λέμε: «Σύμφωνα με...»- που είναι ενδεχομένως ένας πολιτικός, ένας δημοσιογράφος- «έγινε αυτό». Οταν τα πράγματα είναι κάπως πιο θολά, είναι ένα σκάνδαλο για παράδειγμα στη μέση, λέμε: «Σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές» και δεν αποκαλύπτουμε την πηγή. Οταν τα πράγματα είναι σε κατάσταση κρίσης, όπως συμβαίνει σε μια μεγάλη φυσική καταστροφή, λέμε: «Σύμφωνα με ανεξακρίβωτες πληροφορίες». Δηλαδή, όσο πιο δύσκολα είναι τα πράγματα τόσο πιο κρυμμένη είναι η πηγή.
Στο blog έχουμε περάσει στο τέταρτο βήμα αυτής της διαδοχής σε σχέση με την αυθεντία, με το ποια είναι η πηγή. Εκεί δεν υπάρχει καμία πηγή, είναι ο ανώνυμος. Αυτό βάζει αμέσως τα blogs σε μια τρομακτικά αμφίρροπη και επικίνδυνη κατάσταση.
Μπ. Τσακαρέστου: Ο κ. Φιλιππίδης μόλις έθεσε το θέμα της επωνυμίας και της αξιοπιστίας των bloggers. Πρέπει οι bloggers να διατηρούν την ανωνυμία τους αν το επιθυμούν; Η ανωνυμία είναι προς όφελος της ελευθερίας της έκφρασης; Υπάρχουν κίνδυνοι;
Ν. Δήμου: Η ανωνυμία είναι η ευλογία και η κατάρα των blogs. Χάρη στην ανωνυμία έχουν γίνει καταγγελίες για μεγάλες εταιρείες, κράτη, υπουργούς, οι οποίες επιβεβαιώθηκαν. Δεν θα γίνονταν ποτέ αν έπρεπε κάποιος να τις κάνει επώνυμα. Από την άλλη μεριά βέβαια, η ανωνυμία ενθαρρύνει την ασυδοσία, τα ψέματα, τη συκοφαντία.
Μια τελευταία στατιστική που είδα λέει ότι παγκοσμίως το 23% των blogs είναι επώνυμα.
Ν. Δρανδάκης: Η ανωνυμία στα blogs και συνολικά στα social media είναι το απαραίτητο βήμα για να μπορέσει μια πρώτη γενιά ανθρώπων, που είχε μάθει να καταναλώνει και να είναι ανώνυμη στα παραδοσιακά Μέσα, να μπει και να αρχίσει να εκφράζεται, έστω διστακτικά, έτσι ώστε σταδιακά να δούμε μια μετεξέλιξη και να αξιοποιήσουμε το μέσο με πιο μεγάλη υπευθυνότητα.
Πιστεύω ότι πρέπει να σεβόμαστε το δικαίωμα των bloggers να γράφουν ανώνυμα, την ίδια όμως στιγμή αξίζει να αναδείξουμε όσους επιλέγουν να γράφουν επώνυμα, για το θάρρος και την υπεύθυνη στάση τους.
Στο εξωτερικό, ειδικά στην Αμερική, όλο και περισσότεροι άνθρωποι γράφουν επώνυμα στα blogs τους και ίσως μελλοντικά αυτή να είναι η κύρια τάση. Να μπορεί ο καθένας μέσα από τo blog του να δείχνει ποιος είναι, τι έχει να πει, ποιες είναι οι δυνατότητες του, τι έχει να προσφέρει.
Μ. Ανδριωτάκης: Η ανωνυμία και η ψευδωνυμία είναι δομικά χαρακτηριστικά του Διαδικτύου. Είναι αφελές να υποστηρίζει κάποιος ότι μπορεί να ποινικοποιηθούν ή να αποφευχθούν. Η ανωνυμία δίνει πάρα πολλές ευκαιρίες στον δημόσιο διάλογο, βοηθάει τη δημοκρατία, αλλά μπορεί κάλλιστα και να την υπονομεύσει.
Πολλοί συγγραφείς τώρα στέκονται κριτικά στο γεγονός ότι υπάρχει οχλοκρατία μέσα στο Δίκτυο. Κατά τη γνώμη μου είναι ένας μεγάλος κίνδυνος. Δεν συμμερίζομαι απόλυτα την αισιοδοξία του κ. Δρανδάκη. Πιθανώς πρέπει να στραφούμε προς καινούργιες εκπαιδευτικές πρακτικές. Πιστεύω ότι η τόσο μαζική και άκριτη υιοθέτηση πρακτικών όχλου στην Ελλάδα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μηδαμινή δικτυακή εκπαίδευση. Ν. Δήμου: Οι συγγραφείς και οι διανοούμενοι-τους ξέρω- είναι το πιο συντηρητικό μέρος της κοινωνίας. Είναι οι τελευταίοι που θα υιοθετήσουν νέες τεχνολογίες. Αυτό, από την εποχή του Γουτεμβέργιου.
Αλ. Δαμίγος: Πιστεύω ότι η ανωνυμία στο Διαδίκτυο είναι σε πολύ μικρότερο βαθμό διαδεδομένη απ΄ ό,τι πιστεύουμε. Το να λέγεται κάποιος «Ναυτίλος» δεν σημαίνει ότι είναι ανώνυμος. Ανά πάσα στιγμή κάποιος μπορεί μέσω του e-mail μου να επικοινωνήσει και να μάθει το όνομά μου.
Μ. Φιλιππίδης: Δύο σκέψεις μόνο. Η ανωνυμία δείχνει να είναι μια από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της αστικής κουλτούρας. Αυτό που κατακτήσαμε με τόσο κόπο, να μη θεωρείται αγένεια το να μη μιλήσεις στον διπλανό σου, πιστεύω ότι θα το διατηρήσουμε για πολύ καιρό.
Θεωρώ λοιπόν ότι άλλη μία έκφραση αυτής της ανωνυμίας που έχουμε κατακτήσει είναι και τα blogs, στα οποία μπορεί πολύς κόσμος να «σουλατσάρει» χωρίς να δηλώνει ποιος ακριβώς είναι.
Μπ. Τσακαρέστου: Πώς βλέπετε τον αναδυόμενο πολιτικό ακτιβισμό στο Διαδίκτυο, και πώς αλλάζουν την πολιτική επικοινωνία και τη διακυβέρνηση τα blogs και τα social media; Στην Ελλάδα τα πολιτικά κόμματα άρχισαν να πειραματίζονται με το πολιτικό blogging και να συμμετέχουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στις ΗΠΑ παρακολουθούμε με ενδιαφέρον την αξιοποίησή τους στις προεδρικές εκλογές, και ιδιαίτερα τη διαδικτυακή καμπάνια του υποψηφίου του Δημοκρατικού Κόμματος, του Μπαράκ Ομπάμα. Ποια είναι η γνώμη σας;
Αγ. Αθανασιάδης: Αν δεν μίλαγε για τον Ομπάμα η Οprah Winfrey στην εκπομπή της δεν θα γινόταν τέτοιος χαλασμός. Δεν έπαιξαν τόσο μεγάλο ρόλο τα blogs στην περίπτωση του Ομπάμα.
Μ. Ανδριωτάκης: Ο ακτιβισμός στο Διαδίκτυο ανθεί αυτή τη στιγμή. Στην Ελλάδα με πλείστες αφορμές γεννήθηκαν κινήματα μέσα στο blogging. Δικτυακές κινητοποιήσεις έγιναν για τις σκηνές αστυνομικής βίας στην τηλεόραση, για τις φωτιές στην Πάρνηθα, για την Αμαλία Καλυβίνου. Υπάρχει το blog g700 της γενιάς των 700 ευρώ. Ανθρωποι που είναι ανεξάρτητοι, αυτόνομοι, μπορούν να αυτο-οργανώνονται, χωρίς να χρειάζεται να τους κατεβάσουν στον δρόμο τα κόμματα ή οι διαφημιστές. . Οσο προχωράει η τεχνολογική εξέλιξη, προφανώς και η πολιτική θα οικειοποιείται το Δίκτυο και τα νέα Μέσα. Αν τα οικειοποιηθεί δημοκρατικά, σαφώς θα έχουμε πολύ θετικές εξελίξεις. Στις αμερικανικές εκλογές του 2004 οι Δημοκρατικοί πολιτικοί Ηoward Dean και Αl Gore χρησιμοποίησαν το Διαδίκτυο για να συγκεντρώσουν χρήματα για τις καμπάνιες τους. Ζητούσαν μικρά ποσά από τους ψηφοφόρους τους ώστε να μην εξαρτώνται από τις πολυεθνικές εταιρείες. Ο Ομπάμα χρησιμοποιεί εκπληκτικά το Δίκτυο, αξιοποιεί το facebook, το flickr. Αυτά είναι εκπληκτικά πράγματα, αδιανόητα πριν από το Διαδίκτυο.
Το γεγονός ότι είμαστε μέρη αυτού του Δικτύου μάς δίνει την αισιοδοξία ότι οι ψηφοφόροι έχουν ένα μεγάλο όπλο στα χέρια τους. Η πρωτοκαθεδρία της αυθεντίας του πολιτικού υποχωρεί. Αλλά ένα πρόβλημα παραμένει άλυτο: το πολιτικό και οικονομικό μάρκετινγκ έχει πάλι την πρωτοκαθεδρία. Στο Διαδίκτυο υπάρχουν παράδοξα, αντιφάσεις, συγκρούσεις Ν. Δρανδάκης: O ακτιβισμός είναι η πρώτη εξέλιξη που διαπιστώνουμε στη διαδικασία ένταξης των πολιτών στα νέα Μέσα, δηλαδή της δυνατότητας που έχουν να εκφραστούν ατομικά και συλλογικά μέσα από τα social media. Ο ακτιβισμός που είδαμε πέρυσι για τις πυρκαγιές της Πάρνηθας θα εκφραστεί στο μέλλον και σε άλλα θέματα. Το επόμενο βήμα, το αναμένω, είναι η συμμετοχή μας στα κοινά να μην είναι ευκαιριακή και να μην έχει μόνο τη μορφή της άρνησης. Το ζητούμενο είναι η μόνιμη παρουσία των πολιτών στα πολιτικά και στα δικτυακά πράγματα: να διεκδικούν, να προτείνουν, να έχει πρακτικό αντίκρισμα η δράση τους.
Το δεύτερο και πιο σημαντικό που έχει συμβεί σήμερα στο Ιnternet, όσον αφορά την κοινωνία και τη δημοκρατία, είναι η μετατόπιση του κέντρου χρηματοδότησης και λογοδοσίας του πολιτικού, του κυβερνώντος, από τους λίγους που εξαρτιόταν οικονομικά, στους πολλούς. Αναφέρομαι στο φαινόμενο Ομπάμα. Αυτό που ξεκίνησε ο Ηoward Dean πριν από τέσσερα χρόνια τώρα το βλέπουμε σε μαζική κλίμακα με τον Ομπάμα. Ανοιξε απευθείας διαύλους επικοινωνίας των πολιτικών με τους πολίτες και το κυριότερο, άνοιξε έναν δίαυλο άντλησης χρήματος από την πλειοψηφία των ψηφοφόρων του. Χωρίς ποτέ να λέγεται ανοιχτά, πελάτες του πολιτικού ήταν οι ισχυροί χρηματοδότες του. Τώρα πλέον είναι υποχρεωμένος να λογοδοτεί και στους πολίτες που τον χρηματοδοτούν. Αυτό συνιστά διεύρυνση της δημοκρατίας. Ν. Δήμου: Υπάρχουν δύο λέξεις οι οποίες είναι το όνειρο της πολιτικής φιλοσοφίας επί αιώνες και λέγονται «άμεση δημοκρατία». Αν υπάρχει μία ελπίδα να υλοποιηθεί περισσότερο άμεση δημοκρατία απ΄ ό,τι είναι σήμερα η δι΄ αντιπροσώπων, αυτή είναι το Ιnternet και αυτό το ζούμε.
Αυτό που βλέπουμε στην καμπάνια του Ομπάμα δεν είναι απλώς ότι ο πολιτικός που παίρνει χρήματα από τους πολλούς είναι υπόλογος στους πολλούς, είναι ότι ανεξαρτητοποιείται από το μεγάλο κεφάλαιο.
Η περίπτωση της Αμαλίας Καλυβίνου πραγματικά είναι συγκλονιστική. Το να μπορέσει ένας μοναχικός άνθρωπος που υποφέρει να κινητοποιεί δεκάδες χιλιάδες άλλους, για μένα είναι ένα φοβερό παράδειγμα του τι κάνει από πλευράς πολιτικής- γιατί κι αυτό είναι πολιτική, κι αυτό είναι ακτιβισμός- το Διαδίκτυο.
Τώρα, για την κατάσταση στην Ελλάδα θα πω κι εγώ ότι το πρόβλημα είναι απλό. Οι πολιτικοί μας δεν ξέρουν να διαλέγονται. Οσοι άνοιξαν blogs, μετά από λίγο είτε τα έκλεισαν είτε έβαλαν άλλους να απαντούν. Δεν μπόρεσαν να σταθούν σε αυτό το πολύ σκληρό κριτήριο που είναι ο ανοιχτός διάλογος.
Φαντάζομαι ότι κάποια νέα γενεά πολιτικών θα μπορέσει πραγματικά να αξιοποιήσει τη δυνατότητα της άμεσης δημοκρατίας στην Ελλάδα.
Μπ. Τσακαρέστου: Διεξάγεται μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με το αν είναι σκόπιμο ή όχι να θεσπιστούν ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις για το Διαδίκτυο. Περιστέλλονται με τις ρυθμίσεις θεμελιώδεις ελευθερίες και δικαιώματα;
Ν. Δήμου: Δεν μπορεί να επιβληθούν κανόνες στο Διαδίκτυο. Οποιος το αποτολμήσει αφενός θα φάει τα μούτρα του αλλά και θα αλλοιώσει τις αρετές τις οποίες απολαμβάνουμε: τη χαοτική ελευθερία που προσφέρει. Ξεκίνησε ως μία αρχική διασύνδεση υπολογιστών και μετά το ένα δίκτυο συνδέθηκε με το άλλο. Εχουμε φτάσει στα 2 δισεκατομμύρια συνδεδεμένους υπολογιστές αυτή τη στιγμή και δεν υπάρχει πουθενά κέντρο. Κανένας δεν ελέγχει αυτό το σύστημα. Αλ. Δαμίγος: Συμφωνώ απόλυτα με τον κύριο Δήμου, αλλά επειδή πιστεύω ότι ακόμα είναι σχετικά νέο το Διαδίκτυο, δεν μπορώ να φανταστώ τι μορφές μπορεί να πάρει στο μέλλον. Και δεν μπορώ από τώρα να φανταστώ αν οι μελλοντικές μορφές του θα χρειαστούν κάποια ρύθμιση.
Αγ. Αθανασιάδης: Μόνο μια παγκόσμια δικτατορία μπορεί να ρυθμίσει το Διαδίκτυο, ένα είδος «1984». Μόνο έτσι, αλλιώς δεν υπάρχει περίπτωση.
Μ. Ανδριωτάκης: Οσο εμφανίζονται καινούργια Μέσα θα υπάρχει η αναγκαιότητα νέων ρυθμίσεων. Το θέμα είναι πού βάζεις το όριο. Η αυτορρύθμιση στο Διαδίκτυο υπάρχει αλλά δεν λειτουργεί. Χρειάζονται κώδικες, δεοντολογία, εκπαίδευση. Με κάνει καχύποπτο βέβαια και η υπερβολική μέριμνα των κυβερνήσεων να ρυθμίσουν το Διαδίκτυο.
Ολοι οι τεχνο-φοβικοί προβάλλουν το θέμα της παιδεραστίας και της προστασίας της παιδικής ηλικίας. Νομίζω ότι πρέπει να εμμείνουμε στην προληπτική διάσταση, στη νομοθετική κατοχύρωση των δικαιωμάτων, που εκπαιδεύουν και δεν δημιουργούν κοιτίδες φασισμού και καταστολής ελευθεριών.
Ν. Δρανδάκης: Θα δεχόμουν μόνο μια ρύθμιση που θα διασφάλιζε το δικαίωμα των πολιτών να συμμετέχουν, να εκφράζονται και να οργανώνονται ελεύθερα στο Διαδίκτυο. Ολα τα υπόλοιπα καλύπτονται από τους νόμους.
Στη Γαλλία ψηφίστηκε πρόσφατα ένας νόμος ο οποίος σωστά χαρακτηρίστηκε ως «σύγχρονος εξοστρακισμός». Προβλέπει ότι θα διακόπτεται οριστικά η πρόσβαση στο Διαδίκτυο σε όσους πιαστούν τρεις φορές να κατεβάζουν παράνομα τραγούδια και συνεπώς παραβιάζουν τα πνευματικά δικαιώματα των δισκογραφικών εταιρειών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ψήφισμά του αποτρέπει τις κυβερνήσεις των χωρών μελών να προωθούν τέτοια νομοθετήματα. Είναι μια ση μαντική απόφαση, στην προσπάθεια να γίνει κατανοητό ότι η πρόσβαση στο Διαδίκτυο είναι θεμελιώδες δημοκρατικό δικαίωμα και προνόμιο των σύγχρονων πολιτών, το οποίο δεν μπορεί να απεμπολείται στην προσπάθεια ιδιωτικών επιχειρήσεων να προστατεύσουν τα εμπορικά τους δικαιώματα.
Ο αποκλεισμός των πολιτών από το Διαδίκτυο, αν εξαπλωθεί ως λογική, στην πράξη ισοδυναμεί με μια σύγχρονη μορφή εξορίας.
Μ. Φιλιππίδης: Θα συμφωνήσω ότι δεν μπορεί να υπάρχει κάποια ρύθμιση. Ποτέ δεν μπορέσαμε να ελέγξουμε τι διαβάζουμε. Ούτε τώρα μπορούμε να ρυθμίσουμε και να ελέγξουμε τα blogs. Είναι τα νέα media της ανάγνωσης. Είναι το πέρασμα σε έναν καινούργιο κόσμο. Μπ. Τσακαρέστου: Ο Charles Leadbeater, στο βιβλίο του «We-Τhink», παρουσιάζει τις δυνατότητες που έχουμε μέσα από τη συνεργασία μας στο Διαδίκτυο να γινόμαστε συλλογικά πιο ευφυείς. Εξετάζει πώς μπορούμε να έχουμε μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα πνευματική και οικονομικήπαραγωγή. Παρουσιάζει ένα καινούργιο μοντέλο πολιτισμού για τον 21ο αιώνα. Ποια είναι η δική σας τοποθέτηση;
Αλ. Δαμίγος: Οταν φτάνεις στο σημείο να δημοσιοποιείς τις απόψεις σου στο Διαδίκτυο αναγκάζεσαι να φιλτράρεις αυτό που πιστεύεις πάρα πολλές φορές. Αυτή η διαδικασία φιλτραρίσματος και σε τελευταία ανάλυση επεξεργασίας πιστεύω ότι βοηθά τη σκέψη μας να κάνει ένα ποιοτικό άλμα.
Αγ. Αθανασιάδης: Μόνο θετικά στοιχεία βλέπω. Μπορούμε να σκεφτούμε πιο πολύ και να γίνουμε πιο παραγωγικοί. Αλλάζει η μορφή εργασίας, πάρα πολύς κόσμος δουλεύει από το σπίτι του. Τα παιδιά δεν έχουν τέτοια ερωτήματα. Είναι κάτι πολύ φυσιολογικό για αυτά. Η σκέψη τους προωθείται, το βλέπω στον δεκαεπτάχρονο γιο μου. Η διαδραστικότητα είναι ένα γεγονός που ευνοεί τον άνθρωπο γενικότερα.
Μ. Ανδριωτάκης: Αυτό που επιτυχώς έχει ονομαστεί «συλλογική ευφυΐα» και το συναντάμε μέσα στο Διαδίκτυο, πολύ συχνά επίσης είναι και συλλογική βλακεία. Δεν θέλω να πάρω το μέρος ούτε του βλάκα ούτε του ευφυούς. Το «εμείς» το βλέπω πολύ συχνά. Εμένα με ενδιαφέρει πολύ περισσότερο το φυσικό «εμείς» παρά το εικονικό «εμείς». Χωρίς βέβαια να είναι λάθος να συναντιόμαστε και στον εικονικό χώρο.
Ν. Δρανδάκης: Νομίζω, αντίθετα με τον Μανώλη, ότι τη συλλογική ευφυΐα δεν την έχουμε δει ακόμα. Θα χρειαστεί ίσως μια γενιά για να εμφανιστεί. Σήμερα είμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο. Το νέο στοίχημα του Ιnternet είναι να μπορούμε να συγκροτούμε ad hoc ομάδες εργασίας για κάθε έργο ξεχωριστά, με ανθρώπους από διαφορετικά σημεία του πλανήτη, που έχουν τις κατάλληλες ικανότητες, χωρίς να είμαστε υποχρεωμένοι να εντασσόμαστε μέσα σε εταιρείες, ιεραρχικούς οργανισμούς ή κτίρια τα οποία προορίζονται γι΄ αυτόν τον σκοπό.
Ν. Δήμου: Θα διαφωνήσω κάθετα. Νομίζω ότι αυτό που περιγράψατε γίνεται ήδη στο λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Το Linux βασίζεται σε τέτοιες άτυπες ad hoc ομάδες εργασίας, ανθρώπων που έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Σήμερα το χρησιμοποιούν οι περισσότερες κυβερνήσεις. Αλλο παράδειγμα είναι η Wikipedia, μια εγκυκλοπαίδεια που έχει γραφτεί από περίπου 600.000 συνεργάτες. Και η οποία, σύμφωνα με τις τελευταίες κρίσεις που έγιναν, έχει λιγότερες ανακρίβειες και λάθη από την Βritannica. Γίνεται επίσης σε επιστημονικό επίπεδο με συνεργαζόμενους ερευνητές. Για να μην πω για τους μαθητές της Φινλανδίας οι οποίοι δουλεύουν όλοι στο σπίτι τους δικτυωμένοι.
Μ. Φιλιππίδης: Ως προς το «We think», έχει ενδιαφέρον για μένα αν το «εμείς» είναι απλώς το άθροισμα μιας ομάδας ατόμων ή αν αυτά τα άτομα μέσα στο blog έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν και να ανταλλάσσουν μεταξύ τους αυτά που κάνουν.
Στην αρχιτεκτονική είναι πολύ νωρίς για να δούμε μια τέτοια εξέλιξη. Προς το παρόν, υπάρχουν αυτόνομες πορείες ανθρώπων που παρουσιάζουν το έργο τους στο Διαδίκτυο ή σε blogs.
Είναι ενδιαφέρον ότι καινούργια μαθήματα τα οποία γίνονται στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας ή σε άλλες Σχολές έχουν αρχίσει και παίρνουν τη μορφή ενός blog. Αρχίζουμε να βλέπουμε εργασίες τις οποίες ποτέ δεν βλέπαμε μέχρι τώρα. Και αν αυτό το κάνει το blog, είναι πολύτιμο. *