Ομάδα «φίλεχθρων» (“frenemies”); Ομάδα πολιτικών αντιπάλων;  Ποιά είναι η «Obamaland»; Ο διεθνής τύπος επί ένα μήνα, έκπληκτος, προσπαθεί να αποτυπώσει το στίγμα της νέας πολιτικής αντίληψης που φέρνει ο Ομπάμα με την ομάδα του στον Λευκό Οίκο. Υποσχέθηκε την αλλαγή. Μια αλλαγή δύσκολη αλλά εφικτή.

Αντέταξε εξ’αρχής την πολιτική της ελπίδας  στις πολιτικές του φόβου που κυριάρχησαν στο εσωτερικό των ΗΠΑ τα τελευταία οκτώ χρόνια, αλλά και στη διεθνή σκηνή. «Ναί, θα τα καταφέρουμε»! Με ποιούς συμμάχους, με ποιούς συνεργάτες θα αλλάξει το πολιτικό σκηνικό;

 

Η ομάδα ειδημόνων του Λευκού Οίκου

Οι άνθρωποι του νέου προέδρου, σε αντίστοιξη με το «μονόχνωτο» και ιδεολογικά «καθαρόαιμο» επιτελείο του απερχόμενου Bush, είναι ένα εντυπωσιακό μίγμα ευφυών, ανοιχτόμυαλων ανθρώπων, διαφορετικών οριζόντων και ιδεολογικών αναφορών, με εμπειρία, γνώση, δοκιμασμένες ικανότητες και αναγνωρισμένο έργο.

Η τοποθέτηση της Hillary Clinton στο Υπουργείο Εξωτερικών, ισχυρής αντιπάλου του στις προκριματικές εκλογές  για το χρίσμα, χαρακτηρίστηκε ως τολμηρή επιλογή και έδωσε αφορμή για μια σειρά αμφισβητήσεων. Πως θα αλλάξει τις «ξοφλημένες» πολιτικές της Washington όπως διακύρηξε, αν επαναφέρει το ισχυρό περιβάλλον των Clinton στην κεντρική σκηνή; Η παραμονή του Robert  Gates στο Υπουργείο Αμυνας, επίσης, ξάφνιασε. Είναι η πρώτη φορά που διατηρείται σε αυτή την νευραλγική θέση υπουργός από το αντίπαλο κόμμα, ο οποίος θα κληθεί να υλοποιήσει μια διαφορετική στρατηγική στον πόλεμο του Ιράκ και στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Η επιλογή του Timothy Geithner στο Υπουργείο Οικονομικών, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση Clinton και έπεξε κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της σημερινής οικονομικής κρίσης, αξιολογείται θετικά, καθώς διατηρεί καλές σχέσεις με Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο. Χαρακτηριστική είναι και η υποψηφιότητα του Νομπελίστα και Προέδρου του Τμήματος Φυσικής του Stanford, Steven Chu, για τo Υπουργείο Ενέργειας. Ο Chu δεν ανήκει στο περιβάλλον του Ομπάμα. Είναι θερμός υποστηρικτής της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών  ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και θα μπορούσε να βοηθήσει τον Ομπάμα να μεταστρέψει την εικόνα των ΗΠΑ από υπερόπτη  πολέμιο, σε ηγέτη για τη διάσωση του κλίματος.

Διαφαίνονται, πιστεύω, σε αυτές τις επιλογές τα στοιχεία ενός διαφορετικού στυλ πολιτικής, που ανταποκρίνεται καλύτερα στις προκλήσεις του αιώνα μας. Δεν είναι το πνεύμα του πιστού οπαδού και του άκαμπτου ιδεολόγου που αναζητά  ο Ομπάμα να διασφαλίσει στη σύνθεση της κυβερνητικής ομάδας του, όσο το πνεύμα του σεβασμού στις διαφορετικές ιδέες και της υιοθέτησης της καλά τεκμηριωμένης και δόκιμης άποψης, από όπου κι αν προέρχεται.

Ο Ομπάμα πιστεύει ότι μόνο αν περιστοιχίζεται από συνεργάτες με ισχυρές, αντίθετες γνώμες, θα μπορέσει να λάβει τις καλύτερες αποφάσεις και να υλοποιήσει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τις κύριες υποσχέσεις του: έξοδος της οικονομίας από την ύφεση και πράσινη ανάπτυξη, ανοιχτή οικονομία της αγοράς με ρυθμίσεις και λογοδοσία, ένα κράτος που σέβεται και υποστηρίζει τους πολίτες του και προχωρά σε τολμηρές δημόσιες επενδύσεις, επενδύσεις σε ευρυζωνικά δίκτυα και σε μια διακυβέρνηση 2.0,  τερματισμός του πολέμου στο Ιράκ, στροφή στην πολυμερή εξωτερική πολιτική. Να αποκαταστήσει, εν τελει, το κλίμα εμπιστοσύνης στην πολιτική, τις αγορές, την κοινωνία. 

Αρκετοί σχολιαστές αναγνωρίζουν ήδη στον Ομπάμα ένα πρώτο επίτευγμα. Την  ικανότητα του να μην εγκλωβίζεται στις σκληρές κομματικές και ιδεολογικές γραμμές, να κάνει ευφυείς συμμαχίες και να κερδίζει ευρύτερη συναίνεση ή ανοχή από τους πολιτικούς αντιπάλους στο πολιτικό του πρόγραμμα.

Ενδεικτική είναι, η θετική ανταπόκριση των αγορών στο σχέδιο του Ομπάμα για την την εξόδο από την κρίση. Με μια τελείως διαφορετική στρατηγική από αυτήν των Ρεπουμπλικάνων- άφησαν τις δημόσιες υποδομές να καταρρέουν, αναθέτοντας στη συνέχεια τη διαχείριση τους σε ιδιώτες επενδυτές (για την κατάρρευση των δημόσιων υποδομών επί Bush αξίζει να σας παραπέμψω στο βιβλίο της Naomi Klein: The Shock Doctrine:The Rise of Disaster Capitalism)- ο  Ομπάμα, μένοντας πιστός στις προεκλογικές του εξαγγελίες, προτείνει ένα τολμηρό πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Με βάση το σχέδιο του -που αναμένεται να δημιουργήσει 2,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας-  σημαντικές επενδύσεις θα γίνουν σε έργα υποδομής όπως τα οδικά δίκτυα, οι γέφυρες, τα σχολεία, τα ευρυζωνικά δίκτυα, επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια, δαπάνες για το εθνικό σύστημα υγείας και αυστηρές ρυθμίσεις για τη λειτουργία των τραπεζών, την αγορά στεγαστικών δανείων και των εταιριών πιστοληπτικής αξιολόγησης (πηγή: Οικονομική Καθημερινή, 9/12/08, σελ 36). Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος «η καινοτομία είναι εξίσου σημαντική με τις ρυθμίσεις».

 

Ομάδα 2.0: συμμετοχή των πολιτών και διαχείριση της διαφωνίας.

Ο Ομπάμα κατά την προεκλογική περίοδο ανέδειξε τη δυναμική της πολιτικής 2.0 μέσω της αξιοποίησης των social media, πετυχαίνοντας μεγάλη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση και τη διάχυση των πολιτικών του μηνυμάτων αλλά και την οικονομική του ανεξαρτησία, αξιοποιώντας κυρίως το μοντέλο της μικροχρηματοδότησης.

Τον Ιούλιο που μας πέρασε, ο Ομπάμα πέρασε ένα πρώτο “crash test” στη διαχείριση μιας οργανωμένης αντίθεσης των υποστηρικτών του επειδή αθέτησε τη δέσμευση του, και τελικά υποστήριξε την ανανέωση της Foreign Intelligence Surveillance Act,  χρησιμοποιώντας το ίδιο το επίσημο website της πολιτικής του καμπάνιας (δείτε το σχετικό post εδώ: http://www.nylon.gr/politics/governance-2/).

Όπως σημείωνα τότε: «Είναι πρωτόγνωρο να δημιουργείται μια πλατφόρμα για να κινητοποιήσει υποστηρικτές σε μια πολιτική καμπάνια και η ίδια αυτή πλατφόρμα να χρησιμοποιείται ως πεδίο διαμαρτυρίας ενάντια σε μια πολιτική θέση του υποψηφίου. Ο Ομπάμα άφησε αυτή τη δυνατότητα ανοιχτή». Με διάθεση δημόσιας λογοδοσίας, αιτιολόγησε τη θέση του, αναγνωρίζοντας ότι η κάθε απόφαση του μπορεί να μη βρίσκει πάντα σύμφωνους τους πολίτες αλλά υποσχέθηκε να είναι πάντα ανοιχτός στην κριτική και έτοιμος να πειστεί από τις καλύτερες ιδέες.

Όπως και κατά την προεκλογική περίοδο, έτσι και τώρα, ο Ομπάμα στηρίζεται ταυτόχρονα σε δύο ομάδες που αλληλεπιδρούν. Στην ομάδα των έμπειρων, των ειδικών και των επαγγελματιών όπως και στη σοφία των πολλών, των πολιτών.

Στις 13 και 14 Δεκεμβρίου η δικτυακή ομάδα του Ομπάμα οργάνωσε συναντήσεις σε όλη τη χώρα με τους πολίτες για να προτείνουν κατευθύνσεις που θα πρέπει να  πάρει η πολιτική της αλλαγής τόσο στην Washington όσο και στις δικές τους τοπικές κοινωνίες. Η πρόσκληση “Change is coming-Find a House Meeting” έγινε με video μέσω του επίσημου website: http://my.barackobama.com/page/content/changeiscoming/

Αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε σήμερα. Την παραγωγή νέων ιδέων και πολιτικών μέσα από τη συνεργασία διαφορετικών μυαλών και θεσμών. Μια ισορροπία ανάμεσα στον πραγματισμό και την ιδεολογία.

Ο Cass Sunstein, καθηγητής στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Σικάγο, φίλος και συνεργάτης του Ομπάμα εδώ και 15 χρόνια, ανέλυε σε πρόσφατο άρθρο του τις σημαντικές πολιτικές αρετές, που  εκτιμά οτι τον συνοδεύουν σε όλη του τη διαδρομή: ένα ανεξάρτητο μυαλό και ένας συνεργατικός «παίκτης»,  με μεγάλες ικανότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων, εξαιρετικός ακροατής, ανοιχτός στις πολλαπλές οπτικές, έτοιμος να δανειστεί ορθές ιδέες από οποιαδήποτε πλευρά κι αν προέρχονται, με καλή πίστη και σεβασμό απέναντι σε όσους διαφωνούν μαζί του. Πάνω σε αυτές τις αξίες μπορούμε να στηριχτούμε για να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο τις κρίσεις αλλά κυρίως να μετέχουμε δημιουργικά στα νέα συνεργατικά σχήματα που μας προσφέρει η ψηφιακή κουλτούρα και τεχνολογία και να δώσουμε νέο νόημα στην καθημερινή μας ζωή.

Από αυτές τις αξίες είτε ως πολίτες είτε ως οργανωμένη κοινωνία και πολιτεία έχουμε απομακρυνθεί στη χώρα μας. Ο απολογισμός αλλά και ο αναστοχασμός των ημερών, αν έχει διάρκεια, ίσως δώσει σταδιακά τις πρώτες κατευθύνσεις αλλαγής κοινωνικής και πολιτικής κουλτούρας.

 

Links:

 

1. The New Team

http://projects.nytimes.com/44th_president/new_team

 

2. Obamaland:‘Partisan’ Seeks a Prefix: Bi- or Post-

http://www.nytimes.com/2008/12/07/weekinreview/07harwood.html?_r=1

 

3. Elitism in Obama’s team?

http://www.washingtonpost.com/wpdyn/content/article/2008/12/06/AR2008120600757_2.html?sid=ST2008120700204&s_pos=

 

4. Clinton –Obama en détente

http://www.nytimes.com/2008/11/23/us/politics/23hillary.html?hp

 

5. Obama tilts to center, inviting a clach of ideas

http://www.nytimes.com/2008/11/22/us/politics/22assess.html?_r=1&hp

 

6. The insiders crusade

http://www.nytimes.com/2008/11/21/opinion/21brooks.html?_r=1&th&emc=th

 

7. Obama Team, anything but shy and retiring
http://www.nytimes.com/2008/11/18/us/politics/18memo.html

 

8. Team of Rivals

http://voices.washingtonpost.com/the-trail/2008/11/15/team_of_rivals_amazon_bestsell.html

 

9. Team of Frenemies!

http://www.nytimes.com/2008/11/16/opinion/16dowd.html?_r=1&th&emc=th&oref=slogin

 

10. The Obama I Know

http://www.huffingtonpost.com/cass-r-sunstein/the-obama-i-know_b_90034.html

 

11. Change I can believe in- On Obama selecting his cabinet team http://www.nytimes.com/2008/11/07/opinion/07brooks.html?src=tp

Ενας εκρηκτικός συνδυασμός, η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση αλλά και η κρίση νομιμοποίησης του πολιτικού μας συστήματος- με έμφαση στα ζητήματα της διαφάνειας, της  λογοδοσίας, της εμπιστοσύνης, της ενδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών αλλά και του μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης-  μας ωθούν να αναζητήσουμε νέους τρόπους  πολιτικής και οικονομικής σκέψης και δράσης με κύριους άξονες: την βιώσιμη ανάπτυξη, την ανοιχτή διακυβέρνηση, την υπευθυνότητα, τη διαφάνεια, την κοινωνική,  θεσμική και επιχειρηματική καινοτομία.

Παραδοσιακά αναμένουμε από τις πολιτικές και  πνευματικές ηγεσίες ή τους ειδικούς  νέες ιδέες και ρεαλιστικές προτάσεις για να διαχειριστούμε τα σύνθετα προβλήματα ,  τις κρίσεις και τις προκλήσεις του νέου αιώνα που διανύουμε.

Σήμερα όμως,  στηριζόμαστε όλο και περισσότερο στη συλλογική ευφυία των πολλών.  Οι ψηφιακές τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης, συμμετοχής και συνεργασίας, διευκολύνουν την οργάνωση αυτότονομων πρωτοβουλιών πολιτών. Τους δίνουν τη δυνατότητα να παράγουν ενδιαφέρουσα πολιτική σκέψη και να προτείνουν ρεαλιστικές λύσεις, οι οποίες, υπό ορισμένες προυποθέσεις,  είναι εφάμιλες ή και «σοφότερες» των προτάσεων των ειδικών ( James Surowiecki, The Wisdom of Crowds. http://www.amazon.com/Wisdom-Crowds-James-Surowiecki/dp/0385721706).  

Μέσα σε αυτή τη διττή συγκυρία, της κρίσης, της πολιτικής αμηχανίας αλλά και των νέων προοπτικών που μας ανοίγονται, είναι σημαντική η παρέμβαση που επιχειρεί η ελληνική  δικτυακή καμπάνια  «4Δ-Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα», που είναι σε εξέλιξη τους τελευταίους μήνες. Ξεκίνησε  από bloggers  και ενεργούς πολίτες μέσα στο Διαδίκτυο. Σταδιακά κερδίζει ευρύτερο ενδιαφέρον και υποστήριξη.

Στόχος της καμπάνιας είναι να θέσει στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης (με βάση την Κοινοτική Οδηγία 2003/98/ΕΚ, η οποία έχει κυρωθεί από τη χώρα μας το 2006 ) την  αναγκαιότητα – πολιτική και αναπτυξιακή- δημιουργίας  δημόσιων βάσεων δεδομένων στις οποίες οι δημόσιοι φορείς θα παρέχουν στους πολίτες ελεύθερη ηλεκτρονική πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα που διαθέτουν και κυρίως θα επιτρέπουν τεχνικά (μέσω APIs- Application Programming Interfaces) την επαναχρησιμοποιήση τους (re-use) απο τους ίδιους τους πολίτες.

Οι μέχρι τώρα εφαρμογές σε portals συνιστούν  κυρίως γραφειοκρατική και δύσχρηστη ηλεκτρονική «απεικόνιση» δημόσιων δεδομένων, τα οποία συνεχίζουν να παραμένουν «ερμητικά κλειστά» για τους πολίτες που θα ήθελαν να τα επαναχρησιμοποιήσουν

Υπάρχει ένα πολιτικό διακύβευμα εδώ.
Το θέμα της διαφάνειας, της δημόσιας λογοδοσίας και της ευθύνης των δημόσιων φορέων και οργανισμών προυποθέτει το άνοιγμα των δημοσίων δεδομένων. Αν απαιτούμε σήμερα απο τις επιχειρήσεις να υιοθετούν τους κανόνες της διαφάνειας και της ευθύνης ως σύγχρονο μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης, δεν μπορεί παρά να ισχύει ακόμα πιο επιτακτικά αύτη η απαίτηση για το κράτος, τους δημόσιους φορείς και τους οργανισμούς

Τόσο η καμπάνια 4Δ όσο και η κοινοτική οδηγία, ουσιαστικά θέλουν να λειτουργήσουν ως καταλύτες αλλαγής και μετασχηματισμού των κλειστών και αδιαφανών συστημάτων διοίκησης. Επαναπροσδιορίζουν την πληθώρα των στοιχείων που συλλέγει το δημόσιο ως δημόσιο αγαθό, που ανήκει στους πολίτες, το οποίο αν διατεθεί ελεύθερο, εκείνοι  μπορούν να παράγουν περαιτέρω αξία για την κοινωνία και την οικονομία μέσω της δημιουργικής επαναχρησιμοποίσης του.

Με την εξαίρεση των προσωπικών δεδομένων και των ευαίσθητων πληροφορίων για την εθνική ασφάλεια, το άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων  δημιουργεί τις προυποθέσεις:

• για την άσκηση ουσιαστικότερου δημοκρατικού ελέγχου από τους ίδιους τους πολίτες
• τη βελτίωση του κλίματος εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς και τους διοικητικούς οργανισμούς και θεσμούς
• την παραγωγή πολιτικής «από τα κάτω»
• την ανάπτυξη της επιχειρηματικής καινοτομίας

Τί θα λέγατε για ένα website που με βάση τον ταχυδρομικό σας κώδικα θα σας έδινε όλες τις χρήσιμες πληροφορίες για την περιοχή σας; Η για ένα website που θα έδειχνε πού προσφέρονται θέσεις εργασίας ή θα παρείχε όλη την πληροφόρηση για  τις επενδυτικές ευκαιρίες  σε όλη τη χώρα; Η για έναν συνεχώς ενημερωμένο χάρτη εγκληματικότητας ανα περιοχή;

Αυτές είναι μερικές ιδέες πολιτών για τις νέες δικτυακές υπηρεσίες που θα ήθελαν να δουν να δημιουργούνται  μέσα από ην επαναχρησιμοποιηση των  ανοιχτών δημόσιων δεδομένων στη Μ. Βρετανία.  Συμμετείχαν στον διαγωνισμό της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, η οποία έχει ξεκινήσει μια αντίστοιχη καμπάνια με τα 4Δ ήδη  από το 2006, με σύνθημα «Ελευθερώστε τα Δεδομένα μας». Δείτε εδώ το website/ blog της καμπάνιας αλλά και τον πλούτο των δημιουργικών και καινοτομικών προτάσων των πολιτών που έχουν τεθεί σε ψηφοφορία.
http://www.freeourdata.org.uk/blog/?p=238

Το άνοιγμα και η δυνατότητα επαναχρησιμοποίσης των δημόσιων δεδομένων  απαιτεί ισχυρή πολιτική βούληση. Είναι πολιτική προκληση  να αντιμετωπισθεί μια εδραιωμένη κουλτούρα μυστικότητας και αδιαφάνειας,  έλλειψης πνεύματος συνεργασίας μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών (απαραίτητη για τη δημιουργία ανοιχτών βάσεων δεδομένων), που ενισχύει τη γραφειοκρατία και την πολιτική διαφθορά αλλά και την απουσία εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς και το κράτος.  

Το πολιτικό «στοίχημα» της καμπάνιας «4Δ- Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα» θα είναι να συμβάλει,  αφενός στην ενημέρωση πολιτών και πολιτικών, αφετέρου, να δυναμώσει την πολιτική βούληση ώστε να έχουμε σύντομα  τις πρώτες ουσιαστικές εφαρμογές και βέλτιστες πρακτικές.  Ασφαλώς θα απαιτηθεί αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους.  Τις χρειαζόμαστε αυτές τις «νησίδες επιτυχίας» ως έναν οδηγό για να περαιτέρω διάχυση των θετικών αποτελεσμάτων. Αυτή είναι και η κυρίαρχη πρακτική διεθνώς.

Ωστόσο, εδώ θα ήθελα να συγκρατήσω την παρατήρηση της καθηγήτριας Καλλιόπης Σπανού στο άρθρο της για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση, (http://www.vimaideon.gr//Article.aspx?d=20081003&nid=9961866&sn=ΚΥΡΙΟ%20ΤΕΥΧΟΣ&spid=1478)  η οποία ενω βλέπει σε αυτή μια ευκαιρία ανασχεδιασμού της Διοίκησης στην κατεύθυνση της ορθολογικότερης, ταχύτερης, διαφανέστερης λειτουργίας», παρατηρεί ωστόσο το «παράδοξο να δημιουργούνται νησίδες επιτυχούς λειτουργίας ενώ το υπόλοιπο σύστημα παραμένει σε χαμηλό επίπεδο».

Η καμπάνια 4Δ συνιστά η ίδια ένα καινοτόμο μοντέλο  αυτο-οργάνωσης των πολιτών που  προχωρά πέρα από τους παθητικούς τρόπους πολιτικής «συμμετοχής», και οι οποίοι έχουν χάσει πλέον το έρεισμα τους στην κοινωνία.

Ο διαλογος, η ανταλαγή ιδεών, η διαμόρφωση των θέσεων της καμπάνιας, οι δράσεις της, αναπτύσσονται σε  ένα wiki ( http://ourdata.pbwiki.com/ ), που συνιστά πλατφόρμα συνεργασίας για όσους επιθυμούν να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία  Παράλληλα η  καμπάνια έχει δημιουργήσει ένα website ενημέρωσης και blog στη διεύθυνση http://www.publicdata.gr,  ένα  facebook group εδώ: http://www.new.facebook.com/group.php?gid=24884094641, ενώ συγκεντρώνει υπογραφές υποστήριξης εδώ: http://www.gopetition.co.uk/online/21548.html.

Η καμπάνια 4Δ διεκδικεί τη θέση της στην κεντρική πολιτική σκηνή.

Σπεύδω να απαντήσω στο προκλητικό ερώτημα που μας θέτει το περιοδικό The Atlantic Monthly: “Is Google Making Us Stoopid?” (τ. Ιουλίου/Αυγούστου 2008) (http://www.theatlantic.com/doc/200807/google). Αρθρογράφος του είναι ο Nicholas Carr, πρώην executive editor του Harvard Business Review και blogger (http://www.roughtype.com/) για θέματα τεχνολογίας, επιχειρήσεων και πολιτισμού.

Το άρθρο έγινε η αφορμή για να ξεκινήσει μια  πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στο φόρουμ έρευνας και διαλόγου Edge Reality Club (http://www.edge.org/discourse/carr_google.html#hillis), με αρθρογραφία των W. Daniel Hillis, Kevin Kelly, Larry Sanger, George Dyson, Jaron Lanier, Douglas Rushkoff και παράλληλα στο blog της Britannica, με το πολύ εύστοχο άρθρο του Clay Shirky. Όλοι τους, κορυφαίοι διανοητές, φιλόσοφοι και επιστήμονες, με σημαντική παρουσία στη ψηφιακή σκέψη και κουλτούρα, διαφωνούν με τον Carr και «ξηλώνουν» τη ραχοκοκαλιά των επιχειρημάτων και των ιδεών του.

Σας παρουσιάσω συνοπτικά (χωρίς να αποφεύγω τον πειρασμό του εμβόλιμου σχολιασμού) την οπτική του πολύκροτου άρθρου.

Ο Nicholas Carr φοβάται ότι η ολοένα και πιο ενεργός δικτυακή ζωή μας και ιδιαίτερα η προσήλωσή μας στο Goοgling, μας κάνει να χάνουμε μια θεμελιώδη για τον πολιτισμό μας δεξιότητα, την ικανότητά μας για «βαθειά σκέψη».

Ενώ όλα δείχνουν ότι στο δίκτυο γίναμε και πάλι φανατικοί αναγνώστες -καλή συνήθεια που είχαμε παραμελήσει  στα χρόνια που μονοπωλούσε την καθημερινότητα μας η τηλεόραση- φαίνεται ότι αυτή η εξέλιξη μόνο ανησυχία τον γεμίζει. Δεν είμαστε οι αναγνώστες που θα ήθελε. Με κάθε μας κλικ, μπορεί να περνάμε  γρήγορα και να συνδυάζουμε διαφορετικές πηγές γνώσης και ενημέρωσης, αλλά ο Carr  πιστεύει ότι αυτοί οι νέοι τρόποι πιο επιλεκτικής και αποσπασματικής ανάγνωσης, μας φτωχαίνουν αντί να μας πλουτίζουν.

Αμβλύνουν την ικανότητα μας να διαβάζουμε, να εστιάζουμε την προσοχή μας σε πολυσέλιδα λογοτεχνικά βιβλία ή κείμενα, να τα ερμηνεύουμε, να εμβαθύνουμε σε σύνθετα και πυκνά νοήματα. Το συμπέρασμα αναδύεται σχεδόν αβίαστο, καθώς διαβάζουμε το άρθρο του. Το δίκτυο δεν αντικαθιστά ούτε ενσωματώνει απλώς τις παλαιότερες τεχνολογίες. Δεν μας μαθαίνει ξανά την τέχνη της ανάγνωσης. Προκαλεί μια βαθειά μεταβολή στο γνωσιακό μας σύστημα, στην ίδια την κουλτούρα. Εν τέλει, μας «χαζεύει».

Η φιλοδοξία των δημιουργών του Google, Sergey Brin και Larry Page να εξελίξουν την «έξυπνη» και κερδοφόρα μηχανή αναζήτησης, σε μια τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης, ωθεί τον Carr να ανασύρει τις σκιές του Όργουελ και του Κιούμπρικ για να χλευάσουν την ευφορία μας ότι απολαμβάνουμε στις μέρες μας μια πρωτόγνωρη για την ανθρωπότητα εποχή ελευθερίας, γνώσης και δημιουργικότητας.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Κάθε νέα τεχνολογία που είναι ταυτόχρονα και μια κοινωνική καινοτομία, που διευρύνει τις πνευματικές και δημιουργικές δυνατότητες των πολλών, που ενδυναμώνει την κοινωνική, πολιτική ή οικονομική επιρροή τους, δέχεται την ίδια πάντα κριτική και επίθεση. Παρουσιάζεται ως μια απειλή για τον πολιτισμό, τη σκέψη και τις αξίες, που μοιάζει να είναι από την εποχή του Γουτεμβέργιου σε διαρκή διαδικασία έκπτωσης, αν δεχτούμε το σκεπτικό του Carr.

Μετά την «πλύση εγκεφάλου» της μαζικής τηλεόρασης και της διαφήμισης -πόσα χρόνια τα ακούμε και τα διαβάζουμε- σήμερα με το σαφώς πιο δημοκρατικό Δίκτυο να είναι ανοιχτό και προσβάσιμο σε όλο και περισσότερους ανθρώπους, έχουμε να αντιμετωπίσουμε την πλήρη αποβλάκωση!

Η απώλεια για την οποία συζητάμε, τελικά, δεν αφορά ούτε την εξέλιξη της ανθρώπινης ευφυίας ούτε την τύχη του πολιτισμού μας. Αφορά την απώλεια των προνομίων μιας ελίτ σκέψης -ηγεμονικής για τουλάχιστον δύο αιώνες- που βλέπει να χάνει έδαφος μπροστά στην εξασθένιση κάθε λογής ιεραρχιών και «ιεραρχών».

Ο Clay Shirky (http://www.britannica.com/blogs/2008/07/why-abundance-is-good-a-reply-to-nick-carr/), αναπληρωτής καθηγητής στο Πρόγραμμα Διαδραστικών Τηλεπικοινωνιών, στο New York University, εντοπίζει την πραγματική ανησυχία του Carr στην ιστορική μετατόπιση που σημειώνεται από μια κουλτούρα βασισμένη στη δεσπόζουσα θέση του λογοτεχνικού κόσμου, που έτεινε να γίνει η «μετωνυμία για έναν ολόκληρο τρόπο ζωής». Μια πνευματική και κοινωνική ηγεσία που είχε εξισώσει την ίδια την έννοια του πολιτισμού με τις δικές της αξίες, τη δική της παραγωγή, που είχε επιβάλει τη δική της οπτική για τον κόσμο. Αυτό ακριβώς χάνεται.

Εδώ θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί αυτή η μεταβολή στο πεδίο της ισχύος ανάμεσα σε πνευματικές ή άλλες ελίτ και της πιο δημοκρατικής συμμετοχής μας όχι μόνο στην κατανάλωση αλλά κυρίως στην παραγωγή ιδεών και σκέψης στο δίκτυο, θα πρέπει να μας ανησυχεί και να μας φοβίζει.

Σωστά κατά τη γνώμη μου ο Clay Shirky γράφει :

«Ο Carr έχει δίκιο να πιστεύει ότι κάτι θυσιάζουμε στο πεδίο του πολιτισμού μας, καθώς μεταβάλλεται το τοπίο των Μέσων. Με δεδομένη αυτή την αλλαγή, το βασικό ερώτημα που θα έπρεπε να θέτουμε δεν είναι αν όντως υπάρχει κάποια θυσία. Οι θυσίες είναι αναπόφευκτες όταν έχουμε σοβαρές αλλαγές. Το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε είναι αν είναι μια θυσία που αξίζει να κάνουμε, και ακόμα πιο σημαντικό είναι (να αναρωτηθούμε) τί πρέπει να κάνουμε ώστε η θυσία μας να αξίζει τον κόπο. Η μοναδική στρατηγική που μας διασφαλίζει ότι δεν θα βελτιώσουμε τίποτα, είναι να ελπίζουμε, ότι με κάποιον τρόπο θα γυρίσουμε το ρολόι πίσω. Αυτή θα είναι μια σίγουρη αποτυχία, που δεν θα αναβιώσει ούτε το παρελθόν, ούτε θα βελτιώσει το μέλλον».

Ο Carr αποπνέει την αύρα ενός συγκαλυμένου, αν και τεχνολογικά καταρτισμένου, λουδίτη. «Η αλλαγή είναι αναπόφευκτη αλλά, ίσως, να μη συμβεί αυτή τη φορά». Το πνεύμα του λουδιτισμού, που με λεπτή ειρωνία το αποδίδει ο Shirky, όταν επικρατεί, είναι αυτό που στερεί πολύτιμη διανοητική ενέργεια από τους ανθρώπους. Ξεστρατίζει τη σκέψη μας σε λάθος ερωτήματα, σε παραπλανητικές αγωνίες. Μας στρέφει σε άγονες κατευθύνσεις, ξοδεύει το χρόνο και τις δυνάμεις μας.

Πιστεύω ότι αυτό ακριβώς συμβαίνει και στη χώρα μας.

Τα κύρια σημεία του άρθρου του Nicholas Carr παρουσιάστηκαν στην Καθημερινή της Κυριακής  (13/07/08) με συμπληρωματικά σχόλια «επιφανών χρηστών του διαδικτύου», όπως επίσης, στο καθημερινό της φύλλο μερικές μέρες αργότερα (http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_2_16/07/2008_277812) . Όλοι συνηγορούσαν στην ίδια γραμμή σκέψης. Καμιά διαφορετική φωνή, κανένας από τους σημαντικούς στοχαστές και δημιουργούς της ψηφιακής κουλτούρας δεν περιλήφθηκε. Η σκέψη τους παραμένει άγνωστη και ανοίκεια στο ευρύτερο κοινό στη χώρα μας.

Η  προτίμηση που έχουν τα παραδοσιακά Μέσα στις λουδίτικες φωνές, που επικρίνουν  τις αλλαγές που φέρνει η δικτυακή ζωή, διαμορφώνουν ένα τείχος στη ροή νέων ιδεών  στη χώρα μας. Η τεχνολογική φαντασμαγορία παρουσιάζεται σαν μια σειρήνα έτοιμη να μας παρασύρει σε παγίδες και κινδύνους. Αυτή ακριβώς η στερεότυπη ιδεολογική στάση συνιστά το κύριο πολιτισμικό εμπόδιο στην δυναμικότερη συμμετοχή μας  στην παγκόσμια παραγωγή και τη διάχυση νέων ιδεών και προτάσεων.

Ο W. Daniel Hillis αντιστρέφει το ερώτημα του Nicholas Carr: «Το πρόβλημα μας δεν είναι ότι γινόμαστε πιο βλάκες, αλλά κυρίως, ότι ο κόσμος μας απαιτεί να γίνουμε ευφυέστεροι». Στο ίδιο πνεύμα και ο Kevin Kelly : «Θα αφήσουμε το Google να μας κάνει πιο έξυπνους;»

Κυριολεκτικά έρχεται το κάτω-πάνω: πληθαίνουν τα bottom-up δικτυακά εγχειρήματα και δοκιμάζονται λύσεις 2.0 στο πεδίο της παραγωγής, της πολιτικής, της σκέψης, της γνώσης, της επικοινωνίας. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι βασίζονται στην αυτο-οργάνωση, στη συνεργασία, την αναγνώριση της αξίας της συμβολής όσων συμμετέχουν σε ένα κοινό έργο, στο μοίρασμα και τη διάχυση των ιδεών.

Ο  Charles Leadbeater  στο θαυμάσιο βιβλίο του «We-Think: The Future is Us», δίνει τη μεγάλη πολιτική εικόνα μέσα στην οποία εντάσσεται και η πρόκληση του δικτύου.

Το περιβάλλον, η ενέργεια, η παγκόσμια διακυβέρνηση και ασφάλεια, η διεύρυνση της δημοκρατίας αλλά και η σταθερή μας επιδίωξη για μια ζωή με ποιότητα, η προσπάθειά μας να μεγαλώσουμε κι άλλο τους ορίζοντες της γνώσης, μας ζητούν να συνεργαστούμε και να προχωρήσουμε σε νέους τρόπους σκέψης, να γίνουμε πιο δημιουργικοί, να αναλάβουμε συλλογική δράση.

Χωρίς να παραγνωρίζει ότι πάντα υπάρχει η πιθανότητα εκτροπών για τις ελευθερίες μας  μέσα στο άναρχο, εκτός παραδοσιακών ελέγχων, δικτυακό πεδίο, βλέπει πρωτίστως την αισιόδοξη τροπή που μπορεί να πάρει η ιστορία μας. Αν βασιστούμε στην παράδοση του Διαφωτισμού και της φιλελεύθερης σκέψης (liberal tradition), στις αξίες της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας, μπορούμε να ανοιχτούμε στη νέα εποχή, έχοντας ως γνώμονα την τεκμηριωμένη σκέψη και όχι τις ιδεολογικές εμμονές μας.

Αυτό που τεκμηριώνεται σήμερα όλο και περισσότερο είναι η δύναμη της συλλογικής μας ευφυίας. Στο δίκτυο, ναί, σκεφτόμαστε , γινόμαστε πιο ευφυείς, μαζί!

Όταν κοιτάμε το πρόβλημα από «τα πάνω».

Πολιτικές βοήθειας και “unfair trade”. Από διάσκεψη σε διάσκεψη κορυφής...

 

Στο προσκήνιο επανήλθε το πρόβλημα της φτώχειας και της πείνας. Αφορμή, η διεθνής κούρσα των τιμών των τροφίμων, που πλήττει πλέον φτωχές και ανεπτυγμένες χώρες. Η Σύνοδος Κορυφής που διοργάνωσε ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ στη Ρώμη (3-5 Ιουνίου), για να αντιμετωπίσει την κρίση, απέτυχε να καταλήξει σε «μια νέα παγκόσμια στρατηγική για την αντιμετώπιση της πείνας» και τη «διασφάλιση τροφής για όλους, σήμερα και αύριο».

 

Η σημερινή επισιτιστική κρίση δεν είναι συγκυριακή. Είναι αποτέλεσμα μιας σειράς επιλογών. Το πρόβλημα της φτώχειας, η διεθνής κοινότητα το έχει αντιμετωπίσει σε μεγάλο βαθμό με πνεύμα περισσότερο φιλανθρωπίας, μέσα από  προγράμματα και καμπάνιες  βοήθειας και σε μικρότερο βαθμό ως ένα θέμα αναδιαπραγμάτευσης των κανόνων του διεθνούς εμπορίου, αναμόρφωσης της γεωργικής πολιτικής αλλά και επενδύσεων στην εκπαίδευση και την τεχνολογία. Η προσέγγιση, της βοήθειας είναι τελικά η πιο ανώδυνη οδός για τον ανεπτυγμένο κόσμο, για όλους μας. Δεν αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.

 

Μια νέα παγκόσμια συμφωνία για την αγροτική πολιτική διατυπώνεται περισσότερο ως ευχή παρά ως δέσμευση με συγκεκριμένα έκτακτα μέτρα για το σήμερα, αλλά και νέα αντίληψη για τη μελλοντική βιώσιμη διαχείριση των κοινών πόρων.

 

Όταν δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε για τις παραμέτρους ενός προβλήματος, όταν δεν μπορούμε να εξισορροπήσουμε αντικρουόμενα συμφέροντα, πως θα λάβουμε κοινές αποφάσεις;

 

Οι κύριες αντιπαραθέσεις:

1. Χρειάζεται να αυξηθεί η παγκόσμια γεωργική παραγωγή με επενδύσεις στην έρευνα για νέους γενετικά τροποποιημένους σπόρους, λιπάσματα, αρδευτικά έργα και τη χρήση υψηλής τεχνολογίας ή η γεωργική παραγωγή είναι επαρκής αλλά δεν γίνεται ορθή διαχείριση της;

2. Για τις υψηλές τιμές στα τρόφιμα ευθύνονται οι περιορισμοί στις εξαγωγές (χώρες όπως η Ινδία, το Βιετνάμ, η Καμπότζη υποσχέθηκαν να επιτρέψουν ξανά τις εξαγωγές ρυζιού) σε συνδυασμό με τις  αγροτικές επιδοτήσεις και τα εμπορικά εμπάργκο; Ή είναι υπεύθυνοι οι κερδοσκόποι των χρηματηστηριακών αγορών τροφίμων οι οποίοι μεθοδεύουν τις υψηλές τιμές;

Ούτε ο αναπτυσσόμενος κόσμος έχει κοινά συμφέροντα: άλλες χώρες εισάγουν και άλλες εξάγουν αγροτικά προιόντα.

3. Τα βιοκαύσιμα αποτελούν λύση ή πρόβλημα; Πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στα βιοκαύσιμα από αιθανόλη και ζαχαροκάλαμο;

 

Είμαστε στην αρχή μιας νέας «πράσινης επανάστασης» στην αγροτική πολιτική όπως προαναγγέλει ο Μπαν Κιν Μουν ή στάσιμοι σε παλιές πολιτικές, επαναλαμβάνοντας για άλλη μια φορά τους Στόχους Ανάπτυξης της Χιλιετίας; Είναι ρεαλιστικός ο στόχος να μειωθεί στο μισό η ακραία φτώχεια (άνθρωποι που «ζουν» με λιγότερο από 1 δολλάριο την ημέρα) μέχρι το 2015; Ισχνά αποτελέσματα μέσα σε οκτώ χρόνια. Νησίδες εύθραυστης ανάκαμψης σε ορισμένες χώρες αλλά και πισωγυρίσματα στην υπο-Σαχάρια Αφρική.

 

Σήμερα, δύο δισεκατομμύρια ανθρώποι σε όλο τον κόσμο και εκατό εκατομμύρια κάτοικοι φτωχών χωρών κινδυνεύουν να ενταχθούν στις τάξεις των πεινασμένων και εξαθλιωμένων του πλανήτη.

 

Εντονη είναι η κριτική για τα χρήματα που ξοδεύονται σε προγράμματα βοήθειας, που αν και  προσφέρουν μια ανακούφιση, τελικά δεν είναι αποτελεσματικά. Η διαγραφή μέρους των χρεών των αναπτυσσόμενων χωρών, η ανθρωπιστική υποστήριξη, οι δωρεές, είναι σημαντικές αλλά δεν δίνουν από μόνες τους βιώσιμες λύσεις εξόδου από την φτώχεια. Γίνονται μέρος του προβλήματος, δεν  ενθαρρύνουν την ανάπτυξη, δεν ενδυναμώνουν ανθρώπους και κοινότητες να αποκτήσουν τα μέσα, τους πόρους για μια ενεργό συμμετοχή στη οικονομική ζωή.

 

Τί χρειάζεται λοιπόν να γίνει;

 

Οταν κοιτάμε το πρόβλημα «από τα κάτω».

Ασύρματα δίκτυα,  εκπαίδευση και εμπόριο: Κοινωνίες που βρίσκουν τις δικές τους λύσεις...

 

‘Ενα άρθρο των New York Times που δημοσιεύτηκε στις 13 Απριλίου 2008, τράβηξε την προσοχή μου:  “Can the Cell Phone Help End Global Poverty?” http://www.nytimes.com/2008/04/13/magazine/13anthropology-t.html?_r=1&oref=slogin

 

Μπορεί το κινητό τηλέφωνο να βοηθήσει να δώσουμε τέλος στην παγκόσμια φτώχεια;  Προκλητικό και ενδιαφέρον ερώτημα.

 

Τι είδους λύσεις μπορεί να περιμένει κανείς  σε ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα, από τα κινητά τηλέφωνα όταν επί χρόνια κυβερνήσεις, διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί, ηγέτες πολυεθνικών επιχειρήσεων, εμπειρογνώμονες και επιστήμονες, ανθρωπιστικές οργανώσεις  δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε τολμηρές πολιτικές και μέτρα με πραγματικό αποτέλεσμα και αντίκτυπο;

 

Στο εκ πρώτης όψης παράδοξο αυτό ερώτημα, υπάρχουν μερικές ενδιαφέρουσες απαντήσεις που δίνει στο άρθρο της η Sara Corbett των NYT.

Όλο και περισσότεροι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η εξάπλωση των κινητών τηλεφώνων στις αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες τους να πετύχουν ένα καλύτερο βιωτικό επίπεδο και να αναμορφώσουν την οικονομία τους

 

Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών, το 2006, το 68% των συνδρομητών της κινητής τηλεφωνίας προέρχονταν από χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου. Η πρόσβαση όλο και περισσότερων φτωχών ανθρώπων στην ασύρματη επικοινωνία –που είναι εύχρηστη και δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις- τους εξασφαλίζει την αναγκαία πληροφόρηση για τις τιμές των προιόντων τους, τους επιτρέπει να φτιάξουν καλύτερα κανάλια διανομής στις τοπικές αγορές, να αναζητούν νέους αγοραστές. Δημιουργούν μόνοι τους νέες πηγές εισοδημάτων, ενημερώνονται που ανοίγουν νέες δουλειές. Η απόκτηση κινητού τηλεφώνου έχει βοηθήσει ολόκληρα χωριά και κοινότητες να αναπτύξουν ευφάνταστες και επιτυχημένες  επιχειρηματικές δραστηριότητες, να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους και το ΑΕΠ της χώρας τους.

 

Η Grameeen Bank( http://www.grameen-info.org/), η τράπεζα των φτωχών, με ιδρυτή τον Νομπελίστα Muhammad Yunus, έφερε την καινοτομία της μικροπιστωτικής, που σήμερα είναι ένα από τα πιο ενδιάφέροντα και καινοτόμα «κινήματα» στο χώρο της χρηματοπιστωτικής (microfinance movement). Η Grameen Bank, εμπιστεύτηκε ως φερέγγυους δανειολήπτες τις φτωχές γυναίκες του Bangladesh και τους πρόσφερε μικρο-δάνεια για να αναπτύξουν μια νέα επιχειρηματική δραστηριότητα βασισμένη στην απόκτηση κινητών τηλεφώνων. Από το 1996 έως σήμερα περισσότερες απο 250.000 “phone–ladies” κερδίζουν το ψωμί τους δίνοντας τη δυνατότητα σε συγχωριανούς τους να λαμβάνουν ή να κάνουν τηλεφωνήματα έναντι πολύ χαμηλού αντίτιμου. Τα “village-phones” είναι τόσο πετυχημένα που έχουν εξαπλωθεί στην Ουγκάντα, την Ρουάντα, το Καμερούν και την Ινδονησία. Σε κάθε χώρα, μπορεί να δεί κανείς νέες εφαρμογές, νέες χρήσεις, με βάση τις τοπικές ανάγκες. Οι νέοι εμπειρογνώμονες είναι οι ίδιοι οι χρήστες, από τους οποίους μαθαίνουν οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας.  Έτσι κινείται μια ολόκληρη τοπική οικονομία που  αξιοποιεί τους τοπικούς πόρους, την ανθρώπινη ευφυία και δημιουργικότητα.

 

Πάνω σε αυτή την πλατφόρμα αναπτύσσονται πλέον καινοτομικά τραπεζικά προιόντα προσαρμοσμένα πλήρως στο κινητό τηλέφωνο (mobile banking) και είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στις αναπτυσσόμενες χώρες.

 

Παράλληλα, μη-κυβερνητικες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον Τρίτο Κόσμο με την υποστήριξη εταιριών κινητής τηλεφωνίας γίνοναι πιο αποτελεσματικές  στο έργο τους. Παρέχουν άμεση ενημέρωση στους κατοίκους για το HIV/AIDS, τη χολέρα ή άλλα λοιμώδη νοσήματα. Ιατρικές ομάδες στη Νότιο Αφρική παρακολουθούν την τήρηση της θεραπευτικής αγωγής που δίνουν στους πάσχοντες και τους προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες υγείας.  Συντονίζουν με instant messaging την ανθρωπιστική βοήθεια όπου ξεσπούν κρίσεις.

 

Η συνεργασία του United Nations Foundation με το Vodafone Group Foundation Technology μας δίνει μερικά χειροπιαστά παραδείγματα για το πως η ασύρματη τεχνολογία  βοηθά το έργο των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Διαβάστε “Mobilizing for Change. Wireless Technology for Social Change: Trends in Mobile Use by NGOs” εδώ:   http://www.unfoundation.org/files/pdf/2008/vodafone/MobilizingSocialChange_full.pdf

 

Ο Νιλ Τούροκ, καθηγητής Φυσικομαθηματικών στο Cambridge, κορυφαίος κοσμολόγος, σε πρόσφατη συνένετευξη του στο περιοδικό «Κ» (8 Ιουνίου 2008) μιλά για το μέλλον της Αφρικής: «Πιστεύω οτι, αν πρόκειται να σωθεί η Αφρική, αυτό θα γίνει μόνο από τους Αφρικανούς, και μάλιστα από νέους που θα αποκτήσουν ανώτερη εκπαίδευση. Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η οικονομική στήριξη του ανεπτυγμένου κόσμου στην Αφρική δεν έχει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα: επειδή δεν στοχεύει να ενισχύσει την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, ώστε η Αφρική να αποκτήσει τεχνογνωσία».

 

Πού καταλήγουμε

 

Η νέα κουλτούρα της συνεργασίας, του μοιράσματος των ιδεών, της γνώσης, της συν-δημιουργίας και της καινοτομίας, της ενδυνάμωσης της φωνής όλο και περισσότερων συνδεδεμένων ανθρώπων, μέσα από τις τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης –από τα πιο ακριβά laptops και το i-phone μέχρι τα χαμηλού κόστους laps (one laptop per child project), τα κινητά τηλέφωνα ή το mobile internet– προκαλεί ανατροπές στον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε.

 

Το ζήτημα της παγκόσμιας φτώχειας θα το διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά πλέον οι αναπτυσσόμενες χώρες, όταν παράλληλα με το σημερινό μοντέλο της βοήθειας, επαναδιαπραγματευτούν τους όρους που συμμετέχουν στο παγκόσμιο εμπόριο και κυρίως αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες για δικτύωση, νέες συμμαχίες, επενδύσεις στην εκπαίδευση και τη γνώση, όταν ανοίξουν τις αγορές προιόντων και αγαθών και εμπιστευούν τον εαυτό τους . Οι ίδιες έχουν ήδη σαφή δείγματα των νέων δυνατοτήτων που τους ανοίγονται.

«Θα είσασταν διατεθειμένοι να πληρώσετε 10% επιπλέον για ένα προϊόν που θα ήταν φιλικό στο περιβάλλον ή που θα υποστηρίζε έναν κοινωνικό σκοπό;»

Αυτή η ερώτηση, με εναλλακτικές διατυπώσεις, επανέρχεται σε διεθνείς και ελληνικές έρευνες. Οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και οργανισμοί θέλουν να διαπιστώσουν αν οι καταναλωτές είναι έτοιμοι να αναλάβουν και εκείνοι ένα επιπλέον κόστος ώστε να καταστεί συμφέρουσα η παραγωγή και η διάθεση στην αγορά  προϊόντων που έχουν παραχθεί με σωστές περιβαλλοντικές και κοινωνικές προδιαγραφές. Αναρωτιούνται αν υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές που θα επιβραβεύσουν με τις αγορές τους ή με την καλή τους γνώμη, τα προϊόντα και τις επιχειρήσεις που θα προσπαθήσουν να ανέβουν στο άρμα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Θα αγοράζαμε , λοιπόν, προϊόντα που είναι πιο ακριβά από άλλα, αντίστοιχης ποιότητας και λειτουργικότητας, επειδή θα γνωρίζαμε ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει παιδική, φθηνή ή ανασφάλιστη εργασία; Θα προτιμούσαμε προϊόντα, τα οποία είναι συγκριτικά ακριβότερα απο άλλα γιατί χρησιμοποιούν οικολογικά υλικά και δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον;

Μια από τις βασικές ερμηνείες που έχουν διατυπωθεί για την επιτυχία του ρεύματος της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων, είναι η δύναμη της πίεσης των πολιτών και καταναλωτών.

Οι επιχειρήσεις λένε: αν οι καταναλωτές θέλουν προϊόντα που παράγονται με πιο υπεύθυνο τρόπο, τότε ας είναι έτοιμοι να πληρώσουν και το ακριβότερο τίμημα που συνεπάγεται αυτή η αλλαγή στην παραγωγή και τη διάθεση των προϊόντων. Αυτή η παραδοχή θεωρείται ως αυταπόδεικτη αλήθεια. Σπάνια ελέγχεται η ορθότητά της. Την ασπάζονται επιχειρήσεις, πολλοί εκπρόσωποι ΜΚΟ, κυβερνήσεις και την επαναλαμβάνουν δημόσια σε κάθε ευκαιρία.

Οι καταναλωτές λένε: Οι επιχειρήσεις οφείλουν να μας παρέχουν προϊόντα υψηλής ποιότητας (δηλαδή, προϊόντα υγιεινά, ασφαλή, που δεν θα βλάπτουν το περιβάλλον, που θα σέβονται τους ανθρώπους και τις κοινωνίες), σε χαμηλές τιμές! Δεν θέλουμε να μετακυλίουν το κόστος της περιβαλλοντικής και κοινωνικής τους συμμόρφωσης σε μας τους καταναλωτές. Είναι καθήκον τους.

Την προσωπική μου θέση και τον προβληματισμό, με τους οποίους έκλεισα και το εισαγωγικό σημείωμα του αφιέρωματος για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, την φέρνω προς συζήτηση σε αυτο το blog:

Σήμερα, οι ίδιοι οι καταναλωτές είναι περισσότερο πρόθυμοι να αλλάξουν την ατομική συμπεριφορά στην καθημερινή τους ζωή, να επιλέξουν τα νέα τεχνολογικά εξελιγμένα προϊόντα «με κοινωνική και περιβαλλοντική συνείδηση». Αρκεί βέβαια, να έχουν πραγματικές και προσιτές επιλογές: προϊόντα και προτάσεις αστικής ζωής που θα είναι ελκυστικές, ποικίλες και ορατές όπου και αν στρέψουν το βλέμμα τους. Καθιστώντας την οικολογική επιλογή οικονομικά «ασύμφορη», συγκρινόμενη με πληθώρα καταναλωτικών προτάσεων της αγοράς, που δεν έχουν αυτές τις προδιαγραφές, δεν διατρέχουμε άραγε τον κίνδυνο, να σηματοδοτήσουμε το «πράσινο» ή κοινωνικά υπεύθυνο lifestyle ως το νέo, πολυτελές, σύμβολο κοινωνικής και ατομικής διάκρισης; Μια επιλογή για λίγους και όχι μια προσιτή επιλογή για τους πολλούς;

Ο ρυπαίνων, ναί, να πληρώνει ακριβά, όχι αυτός που επιλέγει να ζεί, να παράγει και να καταλώνει υπεύθυνα.

Μπορούμε να προστατέψουμε τα προσωπικά μας δεδομένα χωρίς να θυσιάσουμε την ελευθερία λόγου καί έκφρασης στο Διαδίκτυο;

 

Ανεβάζοντας τη ζωή μας ως υπερθέαμα σε blogs, στο Myspace, στο You Tube ή στο Facebook, εκτός από την απόλαυση της απεριόριστης ( μέχρι στιγμής) ελευθερίας έκφρασης και συναναστροφής στις ψηφιακές μας παρέες, αναλαμβάνουμε συχνά, χωρίς να το συνειδητοποιούμε πλήρως και ένα σημαντικό ρίσκο: να περιορίσουμε την ίδια την ελευθερία μας. Αντιφατικό; Το «αποτύπωμα» μας στο google είναι ανεξίτηλο. Οι εξομολογήσεις προσωπικού χαρακτήρα στα blogs, οι καταναλωτικές προτιμήσεις μας, οι ιδέες που ανταλλάξαμε, οι διαδρομές στα sites, οι φωτογραφίες και τα video που ανεβάσαμε, κάθε περιστροφή μας στο δικτυακό σύμπαν, μένουν εκεί διαθέσιμες για ανάσυρση από εταιρίες εξόρυξης και εκμετάλλευσης των στοιχείων μας, αλλά και από φίλους, γείτονες, συναδέλφους, συνεργάτες  ή και αντιπάλους, για κάθε θεμιτή ή αθέμιτη χρήση. Οι προσωπικές πληροφορίες, που έμεις οικειοθελώς ανεβάζουμε στο Internet, εκείνες που οι γνωστοί μας δημοσιεύουν για μας (χωρίς τη συγκατάθεση μας), μας θέτουν ξανά το δίλημμα- πώς να σταθμίσουμε δύο σημαντικές και ορισμένες φορές συγκρουόμενες αξίες, την προάσπιση της πολύτιμης ιδιωτικότητας μας και την ελευθερία του λόγου; Δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με τον Μεγάλο Αδελφό. Συνήθως στρέφουμε την προσοχή μας στο απρόσωπο κράτος και ξεχνάμε την επινοητικότητα και τις γλαφυρές ή φλύαρες αφηγήσεις των προσωπικών μας «φίλων», που μπορεί να εκθέτουν ευαίσθητα θέματα μας στο Facebook και στα προσωπικά τους blogs, καθιστώντας τα προσβάσιμα σε απροσδιόριστο αριθμό χρηστών του διαδικτύου. Οι χρήστες των social media δίνουν την εντύπωση οτι δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων καθώς πρώτοι οι ίδιοι τα εκθέτουν σε δημόσια θέα. Πρόσφατες έρευνες που έγιναν σε μαθητές και φοιτητές χρήστες του Facebook στις ΗΠΑ, έδειξαν οτι το 90% ποτέ δεν διαβάζει τους όρους του Facebook  για της προστασία της ιδιωτικότητας (privacy policy) ενώ το 60% δήλωσε οτι δεν ανησυχεί πολύ για το θέμα αυτό. Ωστόσο μια τέτοια αποτίμηση της κουλτούρας, την νοοτροπίας και των αξιών τους, μάλλον είναι βιαστική και απλοική. Φαίνεται να έχουν μια διαφορετική αίσθηση της ιδιωτικότητας τους και την υπερασπίζονται με πάθος. Είναι θέμα βαθμού έκθσης και πρόβασης σε πληροφορίες που είναι ήδη διαθέσιμες. Μοιράζονται πλήθος πληροφοριών στα ιντερνετικά forums που συμμετέχουν αρκεί να έχουν τη δυνατότητα του σχετικού ελέγχου της διασποράς τους. Είναι ευθύνη των δημιουργών, των επιχειρηματιών, των κοινοτήτων και των χρηστών του διαδικτύου να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο αρχών και κανόνων δεοντολογίας, κοινά αποδεκτών που να βοηθούν στην εξισορρόπηση των αναπόφευκτων εντάσεων ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, που συχνά συνεπάγεται την ενδυνάμωση των μηχανισμών ελέγχου.

Τόσο η ελευθερία του λόγου όσο και η υπεράσπιση της ιδιωτικότητας μας (και με το νέο της αναθεωρημένο περιεχόμενο της γενιάς του googling) είναι προυποθέσεις για την ελεύθερη ανάπτυξη των ανθρώπων σε συνθήκες δημοκρατίας. Ας συνεχίσουμε να αναζητούμε το μέτρο της προστασίας της ελευθερίας και της προστασίας της ιδιωτικότητας σε μια εποχή που όλα είναι σε συνεχή έκθεση και σχολιασμό, ακυρώνοντας το δίλημμα που προβάλλεται όλο και περισσότερο, ζητώντας μας να διαλέξουμε ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια. Επιλέγουμε και τα δύο.

 

Πηγές: 1.Daniel J. Solove, The Future of Reputation. Gossip, Rumor, and Privacy on the Internet. Yale University Press, 2007 /2. Whitfield Diffie and Susan Landau, Privacy on the Line. The Politics of Wiretapping and Encryption. The MIT Press, 2007 / 3. Josh McHugh, The Data Wars, WIRED, 16-01-2008

 

Το δεχτήκαμε, τελικά, σχεδόν όλοι. Μένουν βέβαια αμετάπειστοι μερικοί μαχητικοί οικο-σκεπτικιστές και ορισμένες κυβερνήσεις όπως των ΗΠΑ, της Αυστραλίας, του Καναδά ή της Κίνας. Τα επιστημονικά τεκμήρια όμως, είναι αδιάσειστα. Η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής. Και μπορεί να αντιμετωπιστεί αν συνεργαστούμε όλοι, κράτη, κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, μη- κυβερνητικές οργανώσεις, ο κάθε πολίτης. Αύτο σημαίνει βέβαια και αποδοχή της ευθύνης μας να αλλάξουμε τρόπο σκέψης, να αλλάξουμε συνήθειες, με λίγα λόγια, να αλλάξουμε σημαντικά τον τρόπο που ζούμε, που παράγουμε και καταναλώνουμε.

Το κάθε μικρό «πράσινο» βήμα του καθενός, η κάθε «πράσινη» αγορά μας, η ανακύκλωση, η προτίμηση μας σε λαμπτήρες που δεν σπαταλούν ενέργεια, η φροντίδα για το νερό που λιγοστεύει, ακόμα και η επιλογή των νέων στυλάτων ρούχων με οικολογικές ίνες ή η επένδυση σε βιοκλιματικά σπίτια, μετρά, μπορεί να κάνει τη διαφορά σε ένα συλλογικό πρόβλημα όπως είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη.

 

Η εντατική βιομηχανική δραστηριότητα έφερε την ανάπτυξη, την ευημερία και τα αγαθά που απολαμβάνουμε οι περισσότεροι πολίτες του αναπτυγμένου κόσμου όπως επίσης, όλο και περισσότεροι πολίτες των ραγδαία αναπτυσσόμενων χωρών σήμερα, με πρωταγωνίστριες την Κίνα και την Ινδία. Μαζί της όμως εμφανίστηκαν και νέοι κινδύνοι για τη ζωή στον πλανήτη. Η κλιματική αλλαγή, οι νέες ασθένειες αλλά και οι επανεμφανιζόμενες επιδημίες, η ακραία φτώχεια αλλά και οι νεόπτωχοι της παγκόσμιοποίησης, μας θέτουν μπροστά σε σύνθετα, αλληλένδετα προβλήματα και διλήμματα.

Ανάπτυξη, με ανισότητες, αλλά παράλληλα και σημαντικά οφέλη για τους πολλούς. Με τί τίμημα όμως;

Τα νέα είναι «παλιά». Ηδη από την δεκαετία του ’80 οι επιστήμονες και οι οικολόγοι μας προειδοποίησαν για τους επερχόμενους κινδύνους. Τους ακούσαμε επιφυλαχτικά. Αλλο ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας, σκεφτήκαμε, και επιστρέψαμε με ακόμα μεγαλύτερο ζήλο στο αλόγιστο ξόδεμα των φυσικών πόρων, στην παραγωγή και την κατανάλωση ενεργοβόρων προιόντων και υπηρεσιών, με διάθεση ηδονιστική, που ζητά άμεση ικανοποίηση «εδώ και τώρα». Με το βλέμμα στραμένο στα οφέλη του σημέρα. Αύριο; Το αύριο είναι μακρινό...

 

Οι φοβικές εικόνες των επερχόμενων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής – ήδη ορατές σε πολλά και ίσως μακρινά για μας σημεία του πλανήτη- κάνουν καθημερινά το γύρο του κόσμου μέσα απο τις οθόνες μας, αλλά μας περιμένουν πλέον και έξω απο την πόρτα του σπιτιού μας.

 

Το λυώσιμο των πάγων, το τσουνάμι, οι τυφώνες, οι ξηρασίες, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι φωτιές και οι πλημμύρες, η «Αβολη Αλήθεια του Γκορ», μας σόκαραν. Το Πρωτόκολλο του Κυότο το μάθαμε (;) λίγο πριν εκπνεύσει. Στη μέση έμειναν οι δεσμεύσεις μας για τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου. Κράτη, βιομηχανίες, πολίτες, λίγα υλοποιήσαμε. Οι ρύποι αυξάνονται, δεν μειώνονται. Στην Ελλάδα, περισσότερο νοιαστήκαμε να εξαιρεθούμε από τις δεσμεύσεις του Κυότο παρά να συνεργαστούμε με άλλα κράτη, ώστε να «πιάσουμε» τους περιβαλλοντικούς μας στόχους.  Αντιθέτως, κερδίσαμε τον επίζηλο τίτλο του μεγάλου «ρυπαντή» της Ευρώπης. Στρέψαμε  λίγο περισσότερο την προσοχή μας στις συνομιλίες για το Κλίμα στο Μπαλί. Συναγερμός σε όλο τον πλανήτη. Αληθινός ή απατηλός, όπως εξακολουθούν να υποστηρίζουν όσοι από σκεπτικισμό ή υστεροβουλία δεν συμμερίζονται την αγωνία και τις εκλήσεις για αλλαγή τρόπου ζωής, αλλαγή αξιών, αλλαγή διαχείρισης των φυσικών πόρων, αλλαγή στη παραγωγή αλλά και στις καθημερινές μας καταναλωτικές συνήθειες;

 

Μα πρέπει να απαρνηθούμε κάθε απόλαυση σε αύτον τον πλανήτη για να τον σώσουμε;

Ας τον σώσουμε με στύλ, με νέες ιδέες και καινοτομίες, θα σας αντιπροτείνω. Θα πρέπει όμως πρώτα να αποφασίσουμε τί είμαστε διατεθιμένοι ως πολίτες και κυρίως ως καταναλωτές να πετύχουμε μαζί, πιέζοντας συνεχώς τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για το περιβάλλον αλλά και να προχωρήσουν ακόμα πιο τολμηρά.

 

PΘα προτιμήσουμε στο σουπερμάρκετ προιόντα που είναι φιλικά στο περιβάλλον, με λιγότερα χημικά, ή υποστηρίζουν το έργο οικολογικών οργανώσεων;

PΘα αγοράσουμε προιόντα βιολογικής γεωργίας ή προιόντα με το σήμα του «Δίκαιου Εμπορίου» (Fair Trade), έστω και αν είναι πιό ακριβά;

PΘα επιμείνουμε στην ανακύκλωση των υλικών και θα μειώσουμε τα σκουπίδια;

PΘα προτιμήσουμε τις δημόσιες συγκοινωνίες ή τα υβριδικά αυτοκίνητα, αφήνοντας την «επίδειξη» μεγάλου κυβισμού ως “un-cool”, να θυμίζει άλλες περασμένες εποχές;

 

O Ή θα διατηρήσουμε τις βολικές μας συνήθειες, στέλνοντας το μήνυμα σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, οτι παρά τις ανησυχίες μας, δεν είμαστε διατεθιμένοι να κάνουμε κάτι; Σε αυτή την περίπτωση, ας μην περιμένουμε, χωρίς εμείς να δώσουμε το δικό μας «πράσινο» στίγμα να ασκήσουμε πραγματική πίεση (οι ψήφοι μας μετράνε και στις εκλογές αλλά και στις αγορές) σε πολιτικούς και επιχειρηματίες.

 

Δεν θα εξαντλήσω τoν κατάλογο των επιλογών μας. Σας παραπέμπω όμως ενδεικτικά σε τρια (3) websites που επισκέπτομαι συχνά για ενημέρωση αλλά και παιχνίδι για τις πράσινες επιλογές που έχει ο καθένας μας ξεκινώντας μέσα από το σπίτι του:

 

1. H  WWF έχει στο ελληνικό της site ανεβάσει ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι. Μέσα από ένα εικονικό σπίτι μας βοηθά να μετρήσουμε το ενεργειακό μας αποτύπωμα, δηλαδή τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που εκλύουμε στην ατμόσφαιρα μέσα από τις καθημερινές μας συνήθειες κατανάλωσης οικιακής ενέργειας: http://www.wwf.gr/footprint

 

2. Η UNESCO με το UNEP έχουν δημιουργήσει ένα διαδραστικό παιχνίδι για την υπεύθυνη κατανάλωση με τίτλο YouthXchange. Θα το βρείτε στην ιστοσελίδα: www.youthxchange.net/main/testandplay.asp

 

3. Η εφημερίδα Guardian μας προτείνει να υιοθετήσουμε ένα lifestyle με χαμηλούς ρύπους CO₂. Θα βρείτε πλούσια ενημέρωση στην ιστοσελίδα της: http://www.guardian.co.uk/environment/2007/dec/17/climatechange.carbonemissions

 

Πόσο «πράσινοι», λοιπόν, θέλουμε και μπορούμε να γίνουμε το 2008; Τί είμαστε διατεθιμένοι να κάνουμε; Τον επόμενο Δεκέμβριο ας κάνουμε τον απολογισμό μας.

 

Η περίοδος «χάρητος», για ενημέρωση, για διαμάχες και αμφισβητήσεις έκανε τον κύκλο της. Η περιβαλλοντική ευαισθησία και οι hip οικο-συζητήσεις χρήσιμες, αλλά μας αφήνουν στάσιμους. Καιρός για δράση! Η μήπως πιστεύετε οτι είναι καλύτερα να αφήσουμε τα πράγματα να εξελιχθούν μόνα τους; Δική μας η επιλογή!

Ή, η μάχη της «Εικόνας» είναι μάχη και για την ουσία της Πολιτικής;

Τελικά, η επικοινωνία «θολώνει τα νερά» της πολιτικής ή της επιχειρηματικής δραστηριότητας, συνιστά ένα τέχνασμα που μεταμφιέζει την «πραγματικότητα» στα μάτια και την κρίση των πολιτών ή τις εκθέτει και τις ωθεί σε μεγαλύτερη δημόσια λογοδοσία;

Παίρνω άμεσα θέση και υποστηρίζω οτι η Επικοινωνία είναι ουσιαστική προυπόθεση για τη συγκρότηση του δημόσιου λόγου και την άσκηση της Πολιτικής.

 Αν κάνουμε μιά πρώτη σταχυολόγηση σε δημοσιεύματα εφημερίδων (αλλά και σε τηλεοπτικά ή ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων) θα διαπιστώσουμε οτι δημοσιογράφοι, σχολιαστές και πολιτικοί όλων των κομάτων αναφέρονται συχνά, είτε επικριτικά είτε απολογητικά, στα λεγόμενα «επικοινωνιακά τρικ».

 Μερικές ενδεικτικές αναφορές από εφημερίδες:
- «Ευαισθησία ή επικοινωνιακό τρικ;” (blogger γαι την κινητοποίηση υπέρ της blogger Αμαλίας)
-«Επικοινωνιακό τρίκ με δάκρυα μπροστά στην κάμερα (υπόθεση: Δικαστικό παρακύκλωμα/ Μπουρμπούλια)
- «Με το ΠΑΣΟΚ σε κρίση, ο Καραμανλής περίμενε περίπατο για το ασφαλιστικό...και αντεπιτίθεται με επικοινωνιακά τρικ»
-«Παπανδρέου: Το όραμα μου....μια ουσιαστική διαφορά απο κάθε επικοινωνίακό τρικ»
- «Τα επικοινωνιακά τρικ δεν κρύβουν τα προβλήματα» (εφημερίδα Ριζοσπάστης)
-«Δεν νομίζω οτι με επικοινωνιακά τρικ για τη μάχη των εντυπώσεων μπορεί να γίνει σοβαρή αντιπαράθεση» (δήλωση Ν. Κακλαμάνη ως υπ.Δήμαρχος Αθηναίων)
-« Ζητήματα ηθικής τάξης...οι παραιτήσεις των υπουργών ήταν ανέκαθεν επικοινωνιακά τρικ»

Αμφιλεγόμενος ο ρόλος που επιφυλάσσουμε για την Επικοινωνία στα δημόσια πράγματα της χώρας. Φαντάζει παντοδύναμη στην πολιτική και οικονομική ζωή, ενώ, απαξιώνετα ηθικά, ως «τρικ» και εξαπάτηση (να όμως, που γίνεται άμεσα ορατή σε όλους μας και αποδυναμώνεται).

Μας τίθεται συχνά το δίλημμα: Ουσιαστικός πολιτικός διάλογος και πολιτική αντιμετώπιση των  κρίσιμων  προβλημάτων ή «επικοινωνιακή διαχείριση» τους; Ασχολούμαστε με την επιφάνεια των πραγμάτων και όχι με την ουσία; Για άλλη μια φορά, αντιπαράτίθεται το «φαίνεσθαι» με το «είναι».

Είναι όμως, πραγματικό το δίλημμα αυτό; Θεωρούμε ότι η γνώση της Επικοινωνίας, η αξιοποίηση των επικοινωνιακών μεθοδολογιών και δεξιοτήτων στη διαμόρφωση του δημόσιου διαλόγου και της δημόσιας εικόνας, περιορίζουν ή ακυρώνουν την ικανότητα μας να εντοπίζουμε, να ιεραρχούμε και να επιλύουμε τα κρίσιμα προβλήματα;

Η επικοινωνία συχνά εξισώνεται και συρρικνώνεται σε έναν «χειρισμό» που κατευθύνεται από spin doctors, τεχνοκράτες της πολιτικής  επικοινωνίας και του μάρκετινγκ, που υποκαθιστούν την πολιτική και τους πολιτικούς. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, στόχος της προσφυγής στα «τεχνάσματα» της επικοινωνίας (αποφεύγεται η αναφορά σε θεωρίες, τεχνικές ή μεθοδολογίες επικοινωνίας που της προσδίδουν κύρος)  είναι να αποφευχθεί το πολιτικό ή το οικονομικό κόστος της ουσιαστικής αντιμετώπισης των κρίσιμων ζητημάτων. Ενα κόστος που συνεχώς μετακυλίεται σε επόμενες γενιές.

Αυτό που με γνώση, επιμέλεια και περισσή δεξιοτεχνία σχεδιάζουμε να δείξουμε «προς τα έξω», απέναντι σε αυτό ακριβώς, καλούμαστε να λογοδοτήσουμε. Η επικοινωνία, μας εκθέτει στο βλέμμα, την κρίση και τον έλεγχο των άλλων, μας δίνει τη θέση μας στο δημόσιο χώρο. Το «τρικ» ως μέρος του πολιτικού ή του επιχειρηματικού «παιχνιδιού» δεν ακυρώνει τη σημασία της διαχείρισης του φαίνεσθαι, στην τέχνη της πολιτικής ή της διαχείρισης της άυλης σημερινής οικονομίας.

Η επικοινωνία είναι ταυτόχρονα το πεδίο της πολιτικής και οικονομικής αναμέτρησης ιδεών και των συμφερόντων, πεδίο ανταγωνισμού και συνεργασίας αλλά και ελέγχου της κάθε εξούσιας.

Η επικοινωνία, ως συμβολική αναμέτρηση διαφορετικών πολιτικών και οικονομικών αντιλήψεων για τις κρίσιμες επιλογές που έχουμε μπροστά μας, «ενσωματώνεται» στη λήψη αποφάσεων και «μετέχει» στην διαχείριση των πραγματικών συνεπειών τους. Η επικοινωνία, θα υποστηρίξω, είναι συστατικό στοιχείο της υπεύθυνης διακυβέρνησης των δημοκρατικών κοινωνιών.

Απο την πλευρά μου συνεχίζω να «συνομιλώ» με τη Μυριάμ Ρεβώ ντ’Αλλόν. Μας παροτρύνει να δεχτούμε την αλληλοτροφοδότηση του φαίνεσθαι (επικοινωνία, εικόνα, φήμη) με το είναι («πραγματικότητα»). Kλείνω το σημερινό σημείωμα με ένα δικό της εύστοχο απόσπασμα:

“Πρέπει να καταλάβουμε οτι ( η πολιτική) διεξάγεται στο επίπεδο του ορατού, στο φαίνεσθαι, και οτι ο κατεξοχήν χώρος της είναι ο χώρος της εμφάνισης. Αν η εικόνα που έχουν και μεταδίδουν οι άνθρωποι για τον εαυτό τους είναι πρωταρχικής σημασίας, αυτό συμβαίνει γιατί δρούν ενώ παράλληλα οι άλλοι τους βλέπουν, τους ακούν και τους αναγνωρίζουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον το φαίνεσθαι- αυτό που γίνεται ορατό και ακούγεται δημοσίως απο τον άλλο και εμάς τους ίδιους- συνιστά της πραγματικότητα της πολιτικής. Ετούτη η διάσταση της ορατότητας...αποδομεί τόσο τη φαντασίωση της παντοδυναμίας των κυβερνώντων όσο και εκείνη της ριζικής αδυναμίας των κυβερνομένων....Η «πραγματική αλήθεια» της πολιτικής εξαρτάται από αυτό το φαίνεσθαι...και σε αυτό το φαίνεσθαι μπορούν πάντοτε να προστεθούν το τέχνασμα, το ψέμα, η χειραγώγηση. Ομως το τέχνασμα της επίφασης προυποθέτει την αλήθεια της παρουσίας....Η αντιπαράθεση της διαφάνειας με τη προσποίηση ή την αδιαφάνεια είναι μια λανθασμένη οδός»

Είναι οι καταλήψεις υπεύθυνες και αποτελεσματικές πολιτικές δράσεις υπεράσπισης δημόσιων αγαθών ( παιδεία) και γενικότερα του δημόσιου συμφέροντος ( έρευνα, παραγωγή και διάχυση νέας γνώσης, καινοτόμες εφαρμογές...); Σεβόμαστε ή περιφρονούμε τα δημόσια αγαθά που ισχυριζόμαστε οτι θέλουμε να υπερασπιστούμε;

Οι καταλήψεις εκπαιδεύουν άραγε μαθητές και φοιτητές ως υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες που ενεργούν μέσα σε μια δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία;

Οι καταλήψεις θέτουν βέβαια το θέμα της ποιότητας της προσφερόμενης παιδείας στη χώρα μας. Καταλήγουν ωστόσο, ως ύστατο μέσο, για την εκδήλωση διαμαρτυρίας για τις κραυγαλαίες ανεπάρκειες, στην παύση κάθε εκπαιδευτικής ή ερευνητικής διαδικασίας για μεγάλες χρονικές περιόδους, σχεδόν κάθε χρόνο.

Ποιά είναι τα αποτελέσματα των καταλήψεων μέχρι σήμερα; Ποιοί ωφελούνται; Ποιοί επωμίζονται το κόστος: σε χαμένες ώρες διδασκαλίας, έρευνας, σε κατεστραμένες αίθουσες, γραφεία, σε κλοπές πολυδάπανου τεχνολογικού εξοπλισμού αλλά και πολύτιμου ερευνητικού υλικού; Ποιοί ωφελούνται και ποιοί επωμίζονται το κόστος από την παγίωση ενός κλίματος απογοήτευσης ή και κυνισμού για τις προοπτικές της παιδείας στη χώρα μας;

Με την επίκληση της υπεράσπισης υπέρτατων σκοπών δημοσίου συμφέροντος καταλήγουν συχνά σε τακτικές ιδωτικού οφέλους με κατασπατάληση των δημόσιων αγαθών και τις ζωής των «Αλλων».

Οι πρωταγωνιστές των φοιτητικών καταλήψεων φαίνεται να εμπνέονται από την «ηθική της πεποίθησης», μιά απόλυτη ηθική, σύμφωνα με την οποία υπερασπίζονται μόνο τις αρχές που πιστεύουν και υπηρετούν, αρνούνται όμως κάθε συμβιβασμό. Τα θέλουν όλα, τώρα. Δεν αναλαμβάνουν το κόστος των επιλογών τους: Για παράδειγμα, το χαμένο ουσιαστικά εκπαιδευτικό εξάμηνο, τελικά δεν χάνεται. Eτσι, οι ομάδες κατάληψης μπορούν να ζητήσουν «ανέξοδα», εκ νέου, την ψήφο των συμφοιτητών τους ως «νικητές». Μόνο συνδικαλιστικά κέρδη, ποτέ ζημιές. Για τις ζημιές στην εικόνα αλλά και την καθημερινή πραγματικότητα του πανεπιστημίου, οι ευθύνες ανήκουν σε όλους τους άλλους. Λογοδοσία και ευθύνη υπάρχει μόνο έναντι των αρχών και των σκοπών που υπηρετεί η ομάδα ή το πολιτικό σύνολο στο οποίο ανήκει και άρα «δικαιολογεί» τη συμπεριφορά τους. Το δημόσιο συμφέρον ταυτίζεται με τους σκοπούς αυτού του οργανωμένου συνόλου. Ο αγώνας τότε δικαιώνεται. Λογοδοσία και ευθύνη «ενώπιον του κόσμου» δεν αναγνωρίζεται.

Απο την πλευρά μου θα ταχθώ με την «ηθική της ευθύνης», όπως την έχει αντιδιαστείλει προς την «ηθική της πεποίθησης» η Μυριάμ Ρεβώ Ντ’Αλλόν. Συνδυάζεται εδώ «μια ορισμένη αντίληψη περί δημοσίου οφέλους, με τη συνθήκη του ανθρώπου που δεν έχει το αλάθητο: Να πού βρίσκομαι, και δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Εξετάζει αυτό που είναι εφικτό να γίνει σε μια δεδομένη ιστορική συγκυρία...αντιμετωπίζει τις πιθανές (αν όχι εντελώς προβλεψιμες) συνέπειες των αποφάσεων του και προσανατολίζει τη δράση του μέσα σε μια ξεχωριστή κατάσταση».
Οι πράξεις μας, οι αποφάσεις μας και οι συνέπειες τους για το σύνολο της κοινωνίας ή των επιμέρους κοιωνικών συνόλων, όπως είναι η εκπαιδευτική κοινότητα, θέτουν το μέτρο της ευθύνης μας.

E-Government και Ψηφακή Δημοκρατία στην εποχή του Web 2.0: Μπορεί το Διαδίκτυο να αλλάξει την πολιτική και την πολιτική επικοινωνία; Ουτοπία ή το τέλος του «μύθου» της πολιτικής απάθειας των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων;

Θα ισχυριστώ το αντίθετο από όσα κατά καιρούς γράφονται για το «τέλος της πολιτικής» και της λεγόμενης πολιτικής απάθειας των πολιτών. Επι σειρά ετών, μέσα απο διαδοχικές έρευνες γνώμης, καταγράφεται η απογοήτευση και η αποστασιοποίηση των πολιτών απο την τρέχουσα άσκηση πολιτικής, ο χαμηλός βαθμός εμπιστοσύνης τους προς τα πολιτικά κόματα και τους πολιτικούς, και προς τα Μέσα, η δυσαρέσκεια τους για την άσκηση απόμακρης και αναποτελεσματικής δημόσιας διοικησης αλλά και η συστηματική  αποχή τους από τις παραδοσιακές μορφές παθητικής πολιτικής συμμετοχής,  όπως είναι οι πολιτικές συγκεντρώσεις. Οι πολίτες παίρνουν το λόγο  και επιλέγουν όλο και περισσότερο τις πιο διαδραστικές μορφές πολιτικής και διακυβέρνησης. Η σκέψη μου είναι οτι οι πολίτες ποτέ δεν έγιναν απολίτικοι, αδιάφοροι για τα κοινά και τις δημόσιες  υποθέσεις, για τα σημαντικά ζητήματα και προβλήματα της πολιτικής που έχουν σημασία για τη ζωή τους, σήμερα και στο άμεσο μέλλον. Απομακρύνθηκαν όμως από όσα η πολιτική και οι πολιτικοί δεν άλλαξαν παραμένοντας ερμητικά κλειστοί σε ένα δικό τους σύμπαν αυτοεπιβεβαίωσης, χωρίς κανένα ρίσκο, καινοτομία ή και όραμα.

Οι ψηφιακές πολιτικές καμπάνιες,  οι ηλεκτρονικές ψηφοφορίες,  οι ψηφιακές διαμαρτυρίες και η συγκέντρωση υπογραφών υποστήριξης ή αντίθεσης σε πολιτικές αποφάσεις, τα blogs των πολιτικών αλλά και τα blogs των πολιτών, ο άμεσος ζωντανός διάλογος  καί η αντιπαράθεση πολιτικών-πολιτών μέσω του YouYube, ακόμα και η σύνδεση της εικονικής Second Life  με την πραγματική πολιτική ζωή -χαρακτηριστική ήταν αξιοποίηση της τόσο στην περασμένη διάσκεψη του Davos όσο και στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ- όλες αυτές οι εξελίξεις, στο πεδίο των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης και συμμετοχής των πολιτών στη δημόσια ζωή, φέρνουν την πολιτική στο προσκήνιο της καθημερινής ζωής μέσα απο ένα διαφορετικό δρόμο.
 Είναι ουτοπία να προσβλέπουμε στην ανανέωση την πολτικής από τους ίδους τους πολίτες με τα νέα ψηφιακά  μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συμμετοχικής δημοκρατίας που έχουν πλέον στη διάθεσή τους;