Η δύναμη και η κλίμακα της φωτιάς δοκίμασε την ικανότητα μας να επιβιώνουμε, έθεσε ερωτήματα για την εγρήγορση και την ετοιμότητα μας ως οργανωμένη κοινωνία να διαχειριστούμε τις προκλήσεις, τις ανθρώπινες και περιβαλλοντικές κρίσεις, τίναξε το πέπλο του εφησυχασμού και της αναβλητικότητας και μας ώθησε να ξανασκεφτούμε τις αξίες, τις προτεραιότητες μας και τη στάση μας ως πολίτες, να «κάνουμε κάτι» άμεσα.

Πώς φτάσαμε ως εδώ; Ποιά ήταν τα εφόδια μας για να αντιμετωπίσουμε την κρίση;
Εθεσα τα ερωτήματα στον εαυτό μου, ξαναφέρνοντας στο μυαλό μου την εντυπωσιακή αφήγηση-μελέτη του Καθηγητή Γεωγραφίας στο UCLA, Jared Diamond. Στο βιβλίο του “Collapse: How societies choose to fail or survive” (κυκλοφορεί στα ελληνικά) ο Diamond  ερμηνεύει την κατάρρευση διαφορετικών (πολιτισμικά, χρονικά και γεωγραφικά) κοινωνιών με βάση κυρίως τη στάση τους και τις αξίες τους απέναντι στη διαχείριση του περιβάλλοντος τους. Μέσα από την μελέτη πολλών παραδείγματων διαφαίνεται οτι η αποτυχία ή η επιτυχία των κοινωνιών να επιβιώνουν και να ευημερούν  είναι θέμα και δικής τους επιλογής. Εξαρτάται από τη βιώσιμη διαχείριση (έναντι της αλόγιστης κατασπατάλησης) των φυσικών πόρων τους, την ικανότητα τους να μαθαίνουν από προηγούμενες κρίσεις και καταστροφές, καθώς επίσης, από  την ευελιξία τους να αναθεωρούν τις αξίες τους, ενστερνιζόμενες εκείνες που θα τους επιτρέψουν να διασφαλίσουν ένα βιώσιμο μέλλον.

 Αποτιμούμε σήμερα τις ολέθριες συνέπειες της φωτιάς για τους ανθρώπους, το περιβάλλον και τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα με τα σενάρια συνομωσίας και εξωτικών απειλών για το έθνος, που μόνο η σύγχυση, ο φόβος, οι προκαταλήψεις, η απουσία γνώσης και η αδυναμία ανάλυσης της κατάστασης τα ευνοούν,  έγινε σαφές οτι η θωράκιση μας απέναντι στις κλιμακούμενες και αλληλένδετες περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονομικές ή ανθρωπιστικές κρίσεις που έπονται, απαιτεί να αφήσουμε την περίκλειστη ζωή μας ως πολίτες και ως χώρα.
 
Ο εξοπλισμός μας με επαρκή και αξιόπιστα συστήματα και διαδικασίες πυρόσβεσης  θα είναι αποτελεσματικός μόνο όταν το πλαίσιο αξιών μας θα επιβραβεύει και θα αναδεικνύει ως συμφέρουσες πολιτικά και οικονομικά εκείνες τις επιλογές που θα επιδιώκουν να εξισορροπούν το ατομικό και το κοινό καλό και όφελος και θα είναι ανοικτές στη δημόσια διαδικασία λογοδοσίας (δείτε τις ενδιαφέρουσες μελέτες προς αυτή την κατεύθυνση των Οικονομικών της Συμπεριφοράς και κυρίως την ομάδα του Fehr).

Μια σειρά ζητημάτων που μένουν να απαντηθούν:
♦ Θα αναθεωρήσουμε τις παραδοχές, τις βεβαιότητες αλλά και τις καθημερινές μας συνήθειες για να υπερασπιστούμε το κοινό μας μέλλον; Εχουμε την ικανότητα να μαθαίνουμε απο τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες μας; (και στην περίπτωση μας αποτύχαμε να αντιμετωπίσουμε μια προαναγγελθείσα καταστροφή)
 Η σύγκρουση ανάμεσα στη λογική του βραχυπρόθεσμου και του μακροπρόθεσμου οφέλους συνεχίζεται σε όλο το φάσμα της κοινωνίας και δεν περιορίζεται μόνο στους ισχυρούς πολιτικούς και οικονομικούς παίκτες: H  διεκδίκηση δασικών εκτάσεων για «αξιοποίηση» απο πολίτες, κράτος, επιχειρήσεις ή και κοινωφελείς οργανισμούς, σύμφωνα με το (αυτο)καταστροφικό πρότυπο της υπερ-εκμετάλλευσης του περιβάλλοντος συγκρούεται με την επίσης αποδεκτή (σε επίπεδο ρητορικής τουλάχιστον) υπεράσπιση των αναγκαίων κοινών πόρων, φυσικών και πολιτιστικών. Οπου δεν «πίπτει o λόγος» της υπεύθυνης αλλά και συμφέρουσας για την επιβίωση μας στάσης πίπτει η «ράβδος» της φωτιάς; Θα αυτοκτονήσουμε οικολογικά όλοι μαζί (ecocide) ή θα επιλέξουμε τη βιώσιμη ανάπτυξη και ένα βιώσιμο, καταναλωτικό πρότυπο ζωής (sustainable lifestyles) που θα συνδυάζει την προσωπική απόλαυση με τη φροντίδα για τους άλλους;
♦ Οι bloggers φαίνεται οτι αναδεικνύονται σε μια ενδιαφέρουσα ομάδα παρέμβασης. Οι χρήστες του διαδικτύου αλλά και η πλειοψηφία των πολιτών εξοπλισμένοι με κινητά, έλαβαν την πρόσκληση κινητοποίησης, διαμαρτυρίας αλλά και δραστηριοποίησης.
Ενα κύμα εθελοντικής δράσης και υποστήριξης από το κράτος (ως οφείλει), τους πολίτες, τις μη-κυβερνητικές οργανώσεις, τις επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια αναπτύσσεται αυτές τις μέρες.
Ποιές αντιλήψεις θα αλλάξουν (αν αλλάξουν), ποιές νέες στάσεις και συμπεριφορές θα υιοθετήσουμε ο καθένας μας όταν εξοικειωθούμε με τις εικόνες που σήμερα μας σοκάρουν; Απο τα κοινωνικά εφόδια που μας λείπουν είναι ή αξία και η ικανότητα της συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ διαφορετικών δημόσιων, κοινωνικών και ιδιωτικών φορέων. Ασφαλώς, η επίκληση της συνεργασίας, του συντονισμού, της κοινής δράσης είναι συχνή, απουσιάζει όμως από την κουλτούρα, την εκπαίδευση και τα βιώματά μας.
Μία απο τις κύριες αιτίες αποτυχίας μας ως οργανωμένης κοινωνίας να αντιμετωπίσουμε τη φωτιά – πρόληψη και κατάσβεση- ήταν και το χαμηλό κοινωνικό μας κεφάλαιο συνεργασίας και εμπιστοσύνης.
Στις νεότερες γενιές φαίνονται τα σημάδια της αλλαγής πλεύσης. Εύχομαι να έχουν διάρκεια. Να είναι οι εφυιείς και ευέλικτοι survivors.

Σημείωση: Mε τον όρο κατάρρευση o Diamond αναφέρεται σε διαφορετικές μορφές κοινωνικής αποτυχίας: την πλήρη εξαφάνιση μιάς κοιωνίας  ή ενός πολιτισμού, τη δραματική μείωση του πληθυσμού, τη μετακίνηση σε άλλο τόπο, τους εμφυλίους πολέμους, την αναρχία, ή και την κατάρρευση μιάς πολιτικής ιδεολογίας και της διάσπασης ενός κράτους