Ή, η μάχη της «Εικόνας» είναι μάχη και για την ουσία της Πολιτικής;

Τελικά, η επικοινωνία «θολώνει τα νερά» της πολιτικής ή της επιχειρηματικής δραστηριότητας, συνιστά ένα τέχνασμα που μεταμφιέζει την «πραγματικότητα» στα μάτια και την κρίση των πολιτών ή τις εκθέτει και τις ωθεί σε μεγαλύτερη δημόσια λογοδοσία;

Παίρνω άμεσα θέση και υποστηρίζω οτι η Επικοινωνία είναι ουσιαστική προυπόθεση για τη συγκρότηση του δημόσιου λόγου και την άσκηση της Πολιτικής.

 Αν κάνουμε μιά πρώτη σταχυολόγηση σε δημοσιεύματα εφημερίδων (αλλά και σε τηλεοπτικά ή ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων) θα διαπιστώσουμε οτι δημοσιογράφοι, σχολιαστές και πολιτικοί όλων των κομάτων αναφέρονται συχνά, είτε επικριτικά είτε απολογητικά, στα λεγόμενα «επικοινωνιακά τρικ».

 Μερικές ενδεικτικές αναφορές από εφημερίδες:
- «Ευαισθησία ή επικοινωνιακό τρικ;” (blogger γαι την κινητοποίηση υπέρ της blogger Αμαλίας)
-«Επικοινωνιακό τρίκ με δάκρυα μπροστά στην κάμερα (υπόθεση: Δικαστικό παρακύκλωμα/ Μπουρμπούλια)
- «Με το ΠΑΣΟΚ σε κρίση, ο Καραμανλής περίμενε περίπατο για το ασφαλιστικό...και αντεπιτίθεται με επικοινωνιακά τρικ»
-«Παπανδρέου: Το όραμα μου....μια ουσιαστική διαφορά απο κάθε επικοινωνίακό τρικ»
- «Τα επικοινωνιακά τρικ δεν κρύβουν τα προβλήματα» (εφημερίδα Ριζοσπάστης)
-«Δεν νομίζω οτι με επικοινωνιακά τρικ για τη μάχη των εντυπώσεων μπορεί να γίνει σοβαρή αντιπαράθεση» (δήλωση Ν. Κακλαμάνη ως υπ.Δήμαρχος Αθηναίων)
-« Ζητήματα ηθικής τάξης...οι παραιτήσεις των υπουργών ήταν ανέκαθεν επικοινωνιακά τρικ»

Αμφιλεγόμενος ο ρόλος που επιφυλάσσουμε για την Επικοινωνία στα δημόσια πράγματα της χώρας. Φαντάζει παντοδύναμη στην πολιτική και οικονομική ζωή, ενώ, απαξιώνετα ηθικά, ως «τρικ» και εξαπάτηση (να όμως, που γίνεται άμεσα ορατή σε όλους μας και αποδυναμώνεται).

Μας τίθεται συχνά το δίλημμα: Ουσιαστικός πολιτικός διάλογος και πολιτική αντιμετώπιση των  κρίσιμων  προβλημάτων ή «επικοινωνιακή διαχείριση» τους; Ασχολούμαστε με την επιφάνεια των πραγμάτων και όχι με την ουσία; Για άλλη μια φορά, αντιπαράτίθεται το «φαίνεσθαι» με το «είναι».

Είναι όμως, πραγματικό το δίλημμα αυτό; Θεωρούμε ότι η γνώση της Επικοινωνίας, η αξιοποίηση των επικοινωνιακών μεθοδολογιών και δεξιοτήτων στη διαμόρφωση του δημόσιου διαλόγου και της δημόσιας εικόνας, περιορίζουν ή ακυρώνουν την ικανότητα μας να εντοπίζουμε, να ιεραρχούμε και να επιλύουμε τα κρίσιμα προβλήματα;

Η επικοινωνία συχνά εξισώνεται και συρρικνώνεται σε έναν «χειρισμό» που κατευθύνεται από spin doctors, τεχνοκράτες της πολιτικής  επικοινωνίας και του μάρκετινγκ, που υποκαθιστούν την πολιτική και τους πολιτικούς. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, στόχος της προσφυγής στα «τεχνάσματα» της επικοινωνίας (αποφεύγεται η αναφορά σε θεωρίες, τεχνικές ή μεθοδολογίες επικοινωνίας που της προσδίδουν κύρος)  είναι να αποφευχθεί το πολιτικό ή το οικονομικό κόστος της ουσιαστικής αντιμετώπισης των κρίσιμων ζητημάτων. Ενα κόστος που συνεχώς μετακυλίεται σε επόμενες γενιές.

Αυτό που με γνώση, επιμέλεια και περισσή δεξιοτεχνία σχεδιάζουμε να δείξουμε «προς τα έξω», απέναντι σε αυτό ακριβώς, καλούμαστε να λογοδοτήσουμε. Η επικοινωνία, μας εκθέτει στο βλέμμα, την κρίση και τον έλεγχο των άλλων, μας δίνει τη θέση μας στο δημόσιο χώρο. Το «τρικ» ως μέρος του πολιτικού ή του επιχειρηματικού «παιχνιδιού» δεν ακυρώνει τη σημασία της διαχείρισης του φαίνεσθαι, στην τέχνη της πολιτικής ή της διαχείρισης της άυλης σημερινής οικονομίας.

Η επικοινωνία είναι ταυτόχρονα το πεδίο της πολιτικής και οικονομικής αναμέτρησης ιδεών και των συμφερόντων, πεδίο ανταγωνισμού και συνεργασίας αλλά και ελέγχου της κάθε εξούσιας.

Η επικοινωνία, ως συμβολική αναμέτρηση διαφορετικών πολιτικών και οικονομικών αντιλήψεων για τις κρίσιμες επιλογές που έχουμε μπροστά μας, «ενσωματώνεται» στη λήψη αποφάσεων και «μετέχει» στην διαχείριση των πραγματικών συνεπειών τους. Η επικοινωνία, θα υποστηρίξω, είναι συστατικό στοιχείο της υπεύθυνης διακυβέρνησης των δημοκρατικών κοινωνιών.

Απο την πλευρά μου συνεχίζω να «συνομιλώ» με τη Μυριάμ Ρεβώ ντ’Αλλόν. Μας παροτρύνει να δεχτούμε την αλληλοτροφοδότηση του φαίνεσθαι (επικοινωνία, εικόνα, φήμη) με το είναι («πραγματικότητα»). Kλείνω το σημερινό σημείωμα με ένα δικό της εύστοχο απόσπασμα:

“Πρέπει να καταλάβουμε οτι ( η πολιτική) διεξάγεται στο επίπεδο του ορατού, στο φαίνεσθαι, και οτι ο κατεξοχήν χώρος της είναι ο χώρος της εμφάνισης. Αν η εικόνα που έχουν και μεταδίδουν οι άνθρωποι για τον εαυτό τους είναι πρωταρχικής σημασίας, αυτό συμβαίνει γιατί δρούν ενώ παράλληλα οι άλλοι τους βλέπουν, τους ακούν και τους αναγνωρίζουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον το φαίνεσθαι- αυτό που γίνεται ορατό και ακούγεται δημοσίως απο τον άλλο και εμάς τους ίδιους- συνιστά της πραγματικότητα της πολιτικής. Ετούτη η διάσταση της ορατότητας...αποδομεί τόσο τη φαντασίωση της παντοδυναμίας των κυβερνώντων όσο και εκείνη της ριζικής αδυναμίας των κυβερνομένων....Η «πραγματική αλήθεια» της πολιτικής εξαρτάται από αυτό το φαίνεσθαι...και σε αυτό το φαίνεσθαι μπορούν πάντοτε να προστεθούν το τέχνασμα, το ψέμα, η χειραγώγηση. Ομως το τέχνασμα της επίφασης προυποθέτει την αλήθεια της παρουσίας....Η αντιπαράθεση της διαφάνειας με τη προσποίηση ή την αδιαφάνεια είναι μια λανθασμένη οδός»