Ενας εκρηκτικός συνδυασμός, η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση αλλά και η κρίση νομιμοποίησης του πολιτικού μας συστήματος- με έμφαση στα ζητήματα της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της εμπιστοσύνης, της ενδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών αλλά και του μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης- μας ωθούν να αναζητήσουμε νέους τρόπους πολιτικής και οικονομικής σκέψης και δράσης με κύριους άξονες: την βιώσιμη ανάπτυξη, την ανοιχτή διακυβέρνηση, την υπευθυνότητα, τη διαφάνεια, την κοινωνική, θεσμική και επιχειρηματική καινοτομία.
Παραδοσιακά αναμένουμε από τις πολιτικές και πνευματικές ηγεσίες ή τους ειδικούς νέες ιδέες και ρεαλιστικές προτάσεις για να διαχειριστούμε τα σύνθετα προβλήματα , τις κρίσεις και τις προκλήσεις του νέου αιώνα που διανύουμε.
Σήμερα όμως, στηριζόμαστε όλο και περισσότερο στη συλλογική ευφυία των πολλών. Οι ψηφιακές τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης, συμμετοχής και συνεργασίας, διευκολύνουν την οργάνωση αυτότονομων πρωτοβουλιών πολιτών. Τους δίνουν τη δυνατότητα να παράγουν ενδιαφέρουσα πολιτική σκέψη και να προτείνουν ρεαλιστικές λύσεις, οι οποίες, υπό ορισμένες προυποθέσεις, είναι εφάμιλες ή και «σοφότερες» των προτάσεων των ειδικών ( James Surowiecki, The Wisdom of Crowds. http://www.amazon.com/Wisdom-Crowds-James-Surowiecki/dp/0385721706).
Μέσα σε αυτή τη διττή συγκυρία, της κρίσης, της πολιτικής αμηχανίας αλλά και των νέων προοπτικών που μας ανοίγονται, είναι σημαντική η παρέμβαση που επιχειρεί η ελληνική δικτυακή καμπάνια «4Δ-Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα», που είναι σε εξέλιξη τους τελευταίους μήνες. Ξεκίνησε από bloggers και ενεργούς πολίτες μέσα στο Διαδίκτυο. Σταδιακά κερδίζει ευρύτερο ενδιαφέρον και υποστήριξη.
Στόχος της καμπάνιας είναι να θέσει στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης (με βάση την Κοινοτική Οδηγία 2003/98/ΕΚ, η οποία έχει κυρωθεί από τη χώρα μας το 2006 ) την αναγκαιότητα – πολιτική και αναπτυξιακή- δημιουργίας δημόσιων βάσεων δεδομένων στις οποίες οι δημόσιοι φορείς θα παρέχουν στους πολίτες ελεύθερη ηλεκτρονική πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα που διαθέτουν και κυρίως θα επιτρέπουν τεχνικά (μέσω APIs- Application Programming Interfaces) την επαναχρησιμοποιήση τους (re-use) απο τους ίδιους τους πολίτες.
Οι μέχρι τώρα εφαρμογές σε portals συνιστούν κυρίως γραφειοκρατική και δύσχρηστη ηλεκτρονική «απεικόνιση» δημόσιων δεδομένων, τα οποία συνεχίζουν να παραμένουν «ερμητικά κλειστά» για τους πολίτες που θα ήθελαν να τα επαναχρησιμοποιήσουν
Υπάρχει ένα πολιτικό διακύβευμα εδώ.
Το θέμα της διαφάνειας, της δημόσιας λογοδοσίας και της ευθύνης των δημόσιων φορέων και οργανισμών προυποθέτει το άνοιγμα των δημοσίων δεδομένων. Αν απαιτούμε σήμερα απο τις επιχειρήσεις να υιοθετούν τους κανόνες της διαφάνειας και της ευθύνης ως σύγχρονο μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης, δεν μπορεί παρά να ισχύει ακόμα πιο επιτακτικά αύτη η απαίτηση για το κράτος, τους δημόσιους φορείς και τους οργανισμούς
Τόσο η καμπάνια 4Δ όσο και η κοινοτική οδηγία, ουσιαστικά θέλουν να λειτουργήσουν ως καταλύτες αλλαγής και μετασχηματισμού των κλειστών και αδιαφανών συστημάτων διοίκησης. Επαναπροσδιορίζουν την πληθώρα των στοιχείων που συλλέγει το δημόσιο ως δημόσιο αγαθό, που ανήκει στους πολίτες, το οποίο αν διατεθεί ελεύθερο, εκείνοι μπορούν να παράγουν περαιτέρω αξία για την κοινωνία και την οικονομία μέσω της δημιουργικής επαναχρησιμοποίσης του.
Με την εξαίρεση των προσωπικών δεδομένων και των ευαίσθητων πληροφορίων για την εθνική ασφάλεια, το άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων δημιουργεί τις προυποθέσεις:
- για την άσκηση ουσιαστικότερου δημοκρατικού ελέγχου από τους ίδιους τους πολίτες
- τη βελτίωση του κλίματος εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς και τους διοικητικούς οργανισμούς και θεσμούς
- την παραγωγή πολιτικής «από τα κάτω»
- την ανάπτυξη της επιχειρηματικής καινοτομίας
Τί θα λέγατε για ένα website που με βάση τον ταχυδρομικό σας κώδικα θα σας έδινε όλες τις χρήσιμες πληροφορίες για την περιοχή σας; Η για ένα website που θα έδειχνε πού προσφέρονται θέσεις εργασίας ή θα παρείχε όλη την πληροφόρηση για τις επενδυτικές ευκαιρίες σε όλη τη χώρα; Η για έναν συνεχώς ενημερωμένο χάρτη εγκληματικότητας ανα περιοχή;
Αυτές είναι μερικές ιδέες πολιτών για τις νέες δικτυακές υπηρεσίες που θα ήθελαν να δουν να δημιουργούνται μέσα από ην επαναχρησιμοποιηση των ανοιχτών δημόσιων δεδομένων στη Μ. Βρετανία. Συμμετείχαν στον διαγωνισμό της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, η οποία έχει ξεκινήσει μια αντίστοιχη καμπάνια με τα 4Δ ήδη από το 2006, με σύνθημα «Ελευθερώστε τα Δεδομένα μας». Δείτε εδώ το website/ blog της καμπάνιας αλλά και τον πλούτο των δημιουργικών και καινοτομικών προτάσων των πολιτών που έχουν τεθεί σε ψηφοφορία.
http://www.freeourdata.org.uk/blog/?p=238
Το άνοιγμα και η δυνατότητα επαναχρησιμοποίσης των δημόσιων δεδομένων απαιτεί ισχυρή πολιτική βούληση. Είναι πολιτική προκληση να αντιμετωπισθεί μια εδραιωμένη κουλτούρα μυστικότητας και αδιαφάνειας, έλλειψης πνεύματος συνεργασίας μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών (απαραίτητη για τη δημιουργία ανοιχτών βάσεων δεδομένων), που ενισχύει τη γραφειοκρατία και την πολιτική διαφθορά αλλά και την απουσία εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς και το κράτος.
Το πολιτικό «στοίχημα» της καμπάνιας «4Δ- Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα» θα είναι να συμβάλει, αφενός στην ενημέρωση πολιτών και πολιτικών, αφετέρου, να δυναμώσει την πολιτική βούληση ώστε να έχουμε σύντομα τις πρώτες ουσιαστικές εφαρμογές και βέλτιστες πρακτικές. Ασφαλώς θα απαιτηθεί αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους. Τις χρειαζόμαστε αυτές τις «νησίδες επιτυχίας» ως έναν οδηγό για να περαιτέρω διάχυση των θετικών αποτελεσμάτων. Αυτή είναι και η κυρίαρχη πρακτική διεθνώς.
Ωστόσο, εδώ θα ήθελα να συγκρατήσω την παρατήρηση της καθηγήτριας Καλλιόπης Σπανού στο άρθρο της για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση, (http://www.vimaideon.gr//Article.aspx?d=20081003&nid=9961866&sn=ΚΥΡΙΟ%20ΤΕΥΧΟΣ&spid=1478) η οποία ενω βλέπει σε αυτή μια ευκαιρία ανασχεδιασμού της Διοίκησης στην κατεύθυνση της ορθολογικότερης, ταχύτερης, διαφανέστερης λειτουργίας», παρατηρεί ωστόσο το «παράδοξο να δημιουργούνται νησίδες επιτυχούς λειτουργίας ενώ το υπόλοιπο σύστημα παραμένει σε χαμηλό επίπεδο».
Η καμπάνια 4Δ συνιστά η ίδια ένα καινοτόμο μοντέλο αυτο-οργάνωσης των πολιτών που προχωρά πέρα από τους παθητικούς τρόπους πολιτικής «συμμετοχής», και οι οποίοι έχουν χάσει πλέον το έρεισμα τους στην κοινωνία.
Ο διαλογος, η ανταλαγή ιδεών, η διαμόρφωση των θέσεων της καμπάνιας, οι δράσεις της, αναπτύσσονται σε ένα wiki ( http://ourdata.pbwiki.com/ ), που συνιστά πλατφόρμα συνεργασίας για όσους επιθυμούν να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία Παράλληλα η καμπάνια έχει δημιουργήσει ένα website ενημέρωσης και blog στη διεύθυνση http://www.publicdata.gr, ένα facebook group εδώ: http://www.new.facebook.com/group.php?gid=24884094641, ενώ συγκεντρώνει υπογραφές υποστήριξης εδώ: http://www.gopetition.co.uk/online/21548.html.
Η καμπάνια 4Δ διεκδικεί τη θέση της στην κεντρική πολιτική σκηνή.