Ηιδέα ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι περισσότερο κοινωνικά υπεύθυνες είναι πλέον, όπως θα έλεγαν και οι αμερικανοί φίλοι μας, αυτονόητη. Η ΕΚΕ (Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη), αυτό το πιο διαδεδομένο από όλα τα αρκτικόλεξα, «έχει κερδίσει τη μάχη των ιδεών», όπως αναφέρει το περιοδικό «Εconomist». Και παρ΄ όλο που έχουν υπάρξει αρκετοί άδικοι επικριτές τόσο καιρό, η δυναμική προς τη γενική αποδοχή της ΕΚΕ από τις επιχειρήσεις φαίνεται αναπόδραστη. Η βασική συζήτηση για την ΕΚΕ, όπως την έθεσε πρόσφατα ο ειδικός αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα John Ruggie, δεν είναι για το εάν αλλά για το πώς.

Σ το βασικό ερώτημα «ως κοινωνία χρειαζόμαστε την εταιρική κοινωνική ευθύνη;» η σύγχρονη οργανωμένη επιχείρηση απαντά - ανεπιφύλακτα και εμφατικάθετικά, όχι με λόγια, αλλά μέσα από την καθημερινή της πρακτική. Στο πλαίσιο του σύγχρονου καπιταλισμού η εταιρική κοινωνική ευθύνη δεν είναι ένα καπέλο που ξαφνικά έγινε της μόδας να φοριέται. Αντίθετα, αποτελεί εγγενή παράγοντα της σημερινής λειτουργίας του συστήματος. Αφενός γιατί στις σύγχρονες ανοιχτές οικονομίες ο ιδιωτικός τομέας καθίσταται όλο και περισσότερο ο κύριος παραγωγός πλούτου, ο σημαντικότερος δημιουργός ανάπτυξης και καινοτομίας και ο μεγαλύτερος εργοδότης.

Για το τι είναι Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, ποιοι ήταν οι λόγοι που την έκαναν επίκαιρη, γιατί είναι πλέον μια αναγκαιότητα για τις επιχειρήσεις, γιατί καλούνται σήμερα οι επιχειρήσεις να εντάξουν τη βιώσιμη ανάπτυξη στον πυρήνα, στην καρδιά της επιχειρηματικής τους σκέψης, έχουν λεχθεί πολλά. Πιστεύω όμως ότι ήρθε η στιγμή να δούμε μπροστά. Ξεκινώντας από μια σύντομη αναφορά στο πού έχουμε φθάσει μέχρι σήμερα, θα πρέπει να δούμε ποιο είναι το μέλλον, ποια είναι τα θέματα που θα απασχολήσουν την κοινωνία, επομένως και τις επιχειρήσεις, τα επόμενα χρόνια και με ποιον τρόπο θα μπορούσαν αυτά να αντιμετωπιστούν.

Συζητούσα τις προάλλες με τον διευθύνοντα σύμβουλο μιας από τις μεγαλύτερες και πλέον διακεκριμένες ελληνικές επιχειρήσεις, η οποία διακρίνεται για την προσήλωσή της στις αξίες της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης που εσκεμμένα υιοθέτησε πριν από μερικά χρόνια. Τον ρώτησα γιατί αποδίδει τόση σημασία στην κοινωνική ευθύνη της επιχείρησής του, ενώ εκ πρώτης όψεως η κερδοφορία και η ανταγωνιστικότητα είναι αυτά που, λογικά, θα έπρεπε να τον ενδιαφέρουν. Η απάντησή του ήταν αφοπλιστικά απλή: « Η κοινωνική ευθύνη για μας είναι good business ».

Ηβασική ιδέα για τη «διαχείριση των κοινωνικών μετόχων» (stakeholders) είναι αρκετά απλή. Οι επιχειρήσεις μπορούν να κατανοηθούν ως ένα σύνολο σχέσεων ανάμεσα σε ομάδες που έχουν ένα κοινό συμφέρον στο πλαίσιο άσκησης της επιχειρηματικής τους δράσης. Η επιχειρηματική δράση αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι πελάτες, οι προμηθευτές, οι εργαζόμενοι, οι επενδυτές (οι μέτοχοι, οι κάτοχοι ομολόγων, οι τράπεζες κ.ά.), οι τοπικές κοινωνίες και τα στελέχη αλληλεπιδρούν και παράγουν αξία.

Oπροσδιορισμός της κοινωνικής ευθύνης κατά το πλείστον συνδέεται στη διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και στην εφαρμογή της, με τις ευθύνες των επιχειρήσεων. Ορίζεται δε ως το σύνολο των ευθυνών που προκύπτουν από τις άμεσες (π.χ. εσωτερική γραμμή παραγωγής προϊόντων) και έμμεσες (π.χ. παραγωγή προϊόντων μέσω ανάθεσης σε τρίτες εταιρείες) ενέργειες του επιχειρείν καθώς και του συνόλου των ευθυνών που προκύπτουν αποτελεσματικά απέναντι σε όλους τους κοινωνικούς εταίρους (stakeholders).

Με τον όρο Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη αναφέρομαι κατ΄ αρχάς στις ευκαιρίες που προσφέρει η κοινή προσέγγιση των θεμάτων που απασχολούν την κοινωνία. Κατανοώντας τις συνέπειες στην επιχειρηματικότητα από ένα συνεχώς εξελισσόμενο κοινωνικό και περιβαλλοντικό τοπίο και παράλληλα διατηρώντας την ικανότητα μετατροπής των ρίσκων ή προκλήσεων σε διαρκείς λύσεις, η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη παρουσιάζεται ως ένα συγκριτικό πλεονέκτημα. Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη εξελίσσεται σαφώς σε κεντρικό παράγοντα της επιχειρηματικής στρατηγικής.

Οπυρήνας της έννοιας της ηγεσίας είναι η επιρροή που ασκεί ένα άτομο πάνω σε άλλα με σκοπό να τα οδηγήσει «εθελοντικά και πρόθυμα» εκεί όπου ο ίδιος επιθυμεί. Συνεπώς η έννοια του ηγέτη διαφοροποιείται από αυτήν του μάνατζερ, του προέδρου, του αρχηγού, του διευθυντή ή του προϊσταμένου, αφού όλες αυτές οι έννοιες έχουν ως κοινό παρονομαστή την τυπική εξουσία (authority) που πηγάζει από τη θέση τους στη διοικητική ιεραρχία. Σύμφωνα με τον προηγούμενο ορισμό της ηγεσίας, ηγέτες μπορεί να είναι τα ανώτατα στελέχη και όλοι όσοι κατέχουν θέσεις προϊσταμένων, αλλά και ο δάσκαλος στην τάξη, ο γονέας στην οικογένεια, ακόμη και ένα παιδί στην παρέα του.

ΗΕταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ), σύμφωνα με έναν από τους επικρατέστερους ορισμούς, αποτελεί την εθελοντική δέσμευση των επιχειρήσεων σε δράσεις που επιδιώκουν να συνδυάσουν αποτελεσματικά την οικονομική τους απόδοση με τη συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο. Οι δράσεις που καλούνται να αναλάβουν οι επιχειρήσεις, πέραν της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία, είναι αποτέλεσμα μιας νέας αντίληψης σχετικά με τον ρόλο που πρέπει να παίζουν οι επιχειρήσεις στο κοινωνικό σύνολο. Συγκεκριμένα, στο ερώτημα αν έχουν οι επιχειρήσεις υποχρεώσεις πέρα από το να σημειώνουν κέρδη έχει διατυπωθεί σωρεία απόψεων.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις, κατά κανόνα ανώνυμες εταιρείες, συγκεντρώνουν σημαντικό τμήμα του πλούτου της κοινωνίας και οι αποφάσεις τους έχουν σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Η ανώνυμη εταιρεία, σύμφωνα με τον εμπορικό της χαρακτήρα, επιδιώκει εξ ορισμού το κέρδος. Εφόσον δεν πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση, τα όργανα διοίκησης της ανώνυμης εταιρείας (διοικητικό συμβούλιο, διευθύνων σύμβουλος) δεν συμπίπτουν με τους μετόχους της. Παραδοσιακά, το δίκαιο θεσπίζει περιορισμούς, απαγορεύσεις, υποχρεώσεις και ευθύνες των οργάνων διοίκησης σε ό,τι αφορά συναλλαγές της εταιρείας τις οποίες συνάπτουν εξυπηρετώντας ίδια συμφέροντά τους.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες εξελίσσεται σταδιακά και στην Ελλάδα το φαινόμενο της αυτορρύθμισης, με κύριο πεδίο εφαρμογής ποικίλους εργασιακούς χώρους. Η τάση αυτόνομης ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων αντανακλά κυρίως στους κώδικες επαγγελματικής δεοντολογίας και επαγγελματικής ηθικής, οι οποίοι έχουν υιοθετηθεί από διαφορετικές επαγγελματικές οργανώσεις και σωματεία. Η εσωτερική αυτονομία του κάθε επαγγελματικού χώρου, οι προϋποθέσεις πρόσβασης στο επάγγελμα, οι όροι ...

Ο Ο Ρολάν Μπαρτ πολύ εύστοχα αναφέρει σε κείμενό του «κοιτάζοντας, ξεχάσαμε πως ίσως κοιτούν και εμάς», φράση που θα μπορούσε κάλλιστα να περιγράφει γλαφυρά την αίσθηση που δίνουν τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης. Καθημερινά δημοσιεύονται έρευνες και μελέτες που υπογραμμίζουν την κρίση αναξιοπιστίας που διέρχονται οι ενημερωτικοί οργανισμοί. Κρίση που είναι οφθαλμοφανής, αν κρίνει κανείς από το περιεχόμενο που φτάνει στα μάτια και τα αφτιά μας. Ισως τώρα, που η κοινωνία απαιτεί περισσότερη ...

Είναι αλήθεια ότι ολοένα πιο πολλά γράφονται για το περιβάλλον, ότι κάποιοι αρχιτέκτονες έχοντας αναγνωρίσει πως είναι τμήμα του περιβαλλοντικού προβλήματος σχεδιάζουν βιοκλιματικά. Και ότι αυτή η ευαισθησία απέναντι στο περιβάλλον θα ήταν η πιο αποδεκτή ερμηνεία του τι θα σήμαινε στην αρχιτεκτονική η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, όπου «οι εταιρείες ενσωματώνουν σε εθελοντική βάση κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανησυχίες στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες». Πέρα όμως από ...